του ΙΕΝΕ κ. Κωστής Σταμπολής, μιλώντας στο Κανάλι της «Ναυτεμπορικής» και την εκπομπή “Review” στην Ιρένα Αργυρή το Σάββατο31 Ιανουαρίου. Παρά τους πρόσφατους διαγωνισμούς για τη δέσμευση δυναμικότητας στον Κάθετο Διάδρομο, και το ότι η μέγιστη δυνατότητα που θα μεταφέρει είναι πάρα πολύ μικρή σε σχέση με το σύνολο της ευρωπαϊκής αγοράς, η συμμετοχή του σε αυτήν είναι πολύ σημαντική, αλλά θα πρέπει να εδραιωθεί. Και, όπως πρόσθεσε ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ, γι’ αυτό θα χρειαστεί λίγος χρόνος.
Παράλληλα, όπως επισήμανε, ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι ένας ενιαίος αγωγός, αλλά απαιτείται η συνεννόηση μεταξύ των διαχειριστών φυσικού αερίου, για αποδέσμευση και μεταφορά δυναμικότητας. Ωστόσο, υπάρχει ανταγωνισμός, καθώς υπάρχουν συμβάσεις από άλλους ενδιαφερόμενους, οι οποίοι μπορεί να έχουν δεσμεύσει τη δυναμικότητα και αυτό να μην επιτρέπει τη μεταφορά στο χρόνο και στις ποσότητες που αυτό είναι επιθυμητό μέσω των αγωγών του Κάθετου Διαδρόμου.
Όπως τόνισε, η περιοχή ακόμα τροφοδοτείται με ρωσικό αέριο, το οποίο έρχεται μέσω του TurkStream, με τα συμφέροντα των traders και των προμηθευτών είναι γύρω από αυτόν να συγκρούονται με τα συμφέροντα αυτών που θέλουν να μεταφέρουν το αέριο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
Ο κ. Σταμπολής αναφέρθηκε, επίσης, στο πρότζεκτ του East Med. Όπως σημείωσε, το έργο δεν έχει εγκαταλειφθεί αλλά πρόκειται για ένα έργο άλλα τεχνικά πολύ δύσκολο και απαιτητικό. Επίσης, αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχουν οι δύο προϋποθέσεις επιτυχίας που ίσχυαν κατά τη σχεδίαση του East Med: το αέριο από το Λεβιάθαν, στο Ισραήλ, έχει ήδη διατεθεί για εξαγωγές στην Αίγυπτο ενώ το κυπριακό αέριο δεν έχει αρχίσει ακόμα να αντλείται. Παράλληλα, όπως πρόσθεσε, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουνε αρκετοί ενδιαφερόμενοι αγοραστές στην Ευρώπης, οι οποίοι θα κλείσουνε μακροχρόνιες συμφωνίες με τους διαχειριστές του East Med, καθώς, αυτή τη στιγμή, έχουν ρίξει το ενδιαφέρον τους στην εισαγωγή LNG ή στην εισαγωγή αερίου από το Αζερμπαϊτζάν ή τη Νορβηγία.
Σχετικά με το καλώδιο με την Κύπρο, ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ υπογράμμισε ότι πρόκειται για ένα έργο πολύ καλά μελετημένο, που θα άρει τον ενεργειακό αποκλεισμό της Μεγαλονήσου, καθώς θα να ενώσει το σύστημά της με το ελληνικό – το οποίο είναι απόληξη του ευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος. Αναφέρθηκε, επίσης, στην τεράστια εμπειρία που έχει ο ΑΔΜΗΕ σε θέματα διασυνδέσεων, χάρη στο πολύ δύσκολο έργο της διασύνδεσης με την Κρήτη, που ολοκληρώθηκε πρόσφατα, και την εν εξελίξει διασύνδεση με τα υπόλοιπα νησιά.
Αυτό, όπως τόνισε ο κ. Σταμπολής, δείχνει ότι ο ΑΔΜΗΕ αυτή τη στιγμή, στην Ευρώπη γενικά, έχει μία πρωτοπορία στη διασύνδεση νησιωτικών περιοχών και, συνεπώς, γι’ αυτόν το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο, το Great Sea Interconnector, είναι δύσκολο αλλά δεν είναι τεχνικά αδύνατο. Μάλιστα, σημείωσε ότι η, η επανεξέταση των οικονομικών στοιχείων, που διεξάγεται μετά από απαίτηση της κυπριακής κυβέρνησης, κατά την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεν υπήρχε ανάγκη να γίνει, διότι είχε επικαιροποιηθεί ήδη δύο χρόνια πριν.
Ωστόσο, θα πρέπει, στις επόμενες εργασίες για τις έρευνες πόντισης του καλωδίου, να υπάρξει μία αμυντική κάλυψη από πλευράς της Ελλάδος, με συνοδεία πολεμικών πλοίων. Αυτό, όπως διευκρίνισε, δε σημαίνει ότι θα υπάρξει επεισόδιο, καθώς είναι κάτι που κάνουν όλες οι χώρες όταν βρίσκονται σε θάλασσες οι οποίες ενδεχομένως αντιμετωπίζουνε κάποιο πρόβλημα ή όπου έχουν ενστάσεις οι γείτονές τους.
Τέλος, με αφορμή τη στροφή ακόμη και της Ευρώπης στις έρευνες υδρογονανθράκων, ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ επισήμανε ότι και η Ελλάδα μπορεί να παράγει πετρέλαιο και φυσικό αέριο, και το ζητούμενο είναι τα αμέσως επόμενα χρόνια να προχωρήσει στις γεωτρητικές έρευνες, ώστε να ξέρουμε τι υπάρχει. Όπως ανέφερε, αυτό έχει δρομολογηθεί για το Μπλοκ 2 στο Ιόνιο, για το τέλος του ’26 ή τις αρχές του ’27, ενώ το ίδιο θα πρέπει να γίνει και Νότια της Κρήτης, όπου εκεί βρίσκονται και οι μεγάλοι αμερικανικοί κολοσσοί, η Exxon Mobil και η Chevron. Όπως επισήμανε, οι μεγάλες αυτές εταιρείες προχωρούν στην περιοχή αυτή σε έρευνες με πάρα πολύ συνετό τρόπο, έχουν ένα μεγάλο κόστος. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι μία γεώτρηση νότια της Κρήτης σε βάθος 3.000 μέτρα έχει κόστος 100 με 150 εκατομμύρια, ενώ, αν βρεθεί αέριο ή πετρέλαιο, θα χρειαστούν άλλες 2 ή 3 γεωτρήσεις, με το κόστος να ανεβαίνει στα 500 εκατομμύρια, και, για να μπουν στη φάση της ανάπτυξης, σε πάνω από ένα δις δολάρια.
Ολόκληρο το κείμενο της συνέντευξης του Προέδρου και Εκτελεστικού Διευθυντή του ΙΕΝΕ στο «Ναυτεμπορική TV»:
Καλώς ήρθατε.
Καλημέρα σας κυρία Αργύρη! Χαίρομαι που βρίσκομαι για μία ακόμα φορά στο φιλόξενο κανάλι της «Ναυτεμπορικής».
Εμείς ευχαριστούμε για την παρουσία σας! Από πού θέλετε να ξεκινήσουμε; Ποιο απ’ όλα είναι πιο κρίσιμο για την ενέργεια και για μας;
Αυτή την εποχή παίζονται πάρα πολλά πράγματα ταυτόχρονα τόσο στην Αμερική, στην Ευρώπη, αλλά και πιο κοντά στη γειτονιά μας, στη Μέση Ανατολή. Και νομίζω ότι το ενδιαφέρον εστιάζεται αυτή την εποχή γύρω από το τι θα κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες με το Ιράν, πώς θα αντιδράσει το Ιράν, πώς το βλέπουν οι αραβικές χώρες στον Κόλπο και τι επιπτώσεις θα έχει αυτό και στο πετρέλαιο και στα ασφάλιστρα και στις τιμές στα πλοία τα οποία μεταφέρουνε τα αγαθά κλπ. Δηλαδή έχει πολλαπλές διαστάσεις αυτή η κατάσταση. Αυτό που μας ανησυχεί είναι ότι για αρκετό καιρό, δηλαδή την τελευταία εβδομάδα, κρατιέται πάρα πολύ σε υψηλούς τόνους το θέμα της ενδεχόμενης επίθεσης της Αμερικής ή και του Ισραήλ κατά του Ιράν. Και αυτό δεν βοηθάει πολύ τις αγορές διότι κρατάει τις αγορές θα έλεγα στο χείλος του γκρεμού. Άρα, πάρα πολλοί αναλυτές αλλά και επιχειρηματίες που ασχολούνται και με τη ναυτιλία και το πετρέλαιο είναι πάρα πολύ ενεργοποιημένοι αυτή την περίοδο προσπαθώντας να δούνε ποια θα είναι η επόμενη μέρα, τι θα προκύψει.
Πάμε και λίγο στην πιο άμεση επικαιρότητα, που είναι η συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία, «η μητέρα των συμφωνιών», όπως συζητήσαμε και νωρίτερα, που εμπεριέχει και ζητήματα ενέργειας. Αυτό μπορεί να αποτελέσει για μας ευκαιρία εμάς στην Ελλάδα συγκεκριμένα - το λέω εν όψει της αξιοποίησης των δικών μας υδρογονανθράκων - ή είναι κάτι το οποίο, σε μία τόσο τεταμένη κατάσταση. δεν χρειάζεται να εντείνουμε περισσότερο;
Η Ινδία είναι μια πολύ μεγάλη χώρα. Ίσως ο πληθυσμός της ξεπερνάει αυτόν της Κίνας. Όμως έχει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού που ακόμα είναι κάτω από το όριο της φτώχειας και έχει πολύ σοβαρές αναπτυξιακές προοπτικές. Άρα, αυτό που ενδιαφέρει την Ελλάδα είναι να μπορεί να μπορέσει να εντοπίσει περιοχές να εξάγει συγκεκριμένα προϊόντα στην Ινδία. Η Ινδία δεν εξάγει ενέργεια, εισάγει - είναι καθαρός εισαγωγέας ενέργειας. Όμως, υπάρχουν και ινδικές εταιρείες οι οποίες έχουν ειδικευτεί και στο αέριο και στο oil&gas, όπου ενδεχομένως μπορεί να υπάρξει κάποια σύμπραξη με αντίστοιχες ελληνικές εταιρείες ή σε έρευνες στην Ελλάδα ή και εκτός Ελλάδος, στο διεθνή χώρο.
Η Ινδία, επίσης, είναι προηγμένη τεχνολογικά πάρα πολύ, ιδίως στο χώρο των υπολογιστών, το χώρο της πληροφορικής, στους δορυφόρους. Υπάρχουν μέρη της Ινδίας, που έχω επισκεφτεί στο παρελθόν, που δεν έχουν καμία σχέση με την υπόλοιπη Ινδία. Είναι καθαρά τεχνοπόλεις, με πολύ υψηλό επίπεδο επιστημόνων, οι οποίες εξάγουνε μυαλά και τεχνολογία. Άρα, ενδεχομένως εγώ θα μπορούσα να δω κάποια σύμπραξη τέτοιων εταιρειών που είναι προηγμένες τεχνολογικά στην Ινδία με αντίστοιχες ελληνικές. Είναι ένας χώρος η τεχνολογία και η πληροφορική όπου η Ελλάδα μπορεί να συνεργαστεί με τις Ινδίες. Έχουμε κοινές πολιτιστικές ρίζες. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Ο Ινδικός πολιτισμός βασίστηκε πάρα πολύ σε συστήματα ανάλυσης και φιλοσοφίας, τα οποία δεν είναι ξένα απ’ τη δική μας την κουλτούρα. Άρα, η κουλτούρα η ελληνική με την Ινδική ταιριάζει σε πολλά πράγματα και αν κάποιος επισκεφτεί την Ινδία θα ανακαλύπτει διαρκώς πράγματα για τα οποία θα λέει, «Μα κάπου το ‘χω δει αυτό, κάτι μου λέει!»
Είχα ακούσει και χρόνια πριν για την ομοιότητα του «Τίμαιου» του Πλάτωνα με τις Ουπανισάδες.
Ακριβώς.
Και πώς μπορεί να αξιοποιηθεί αυτό διπλωματικά. Όμως και στον αμυντικό τομέα έχουμε δει μεταξύ Ελλάδος και Ινδίας συγκεκριμένα κάποιες συμπράξεις και είναι και ο IMEC, που συζητήσαμε επίσης νωρίτερα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενέργεια για την Ελλάδα ως κόμβο πώς μπορεί να λειτουργήσει και τι σημαίνει ότι εμείς είμαστε κόμβος και μέρος του Κάθετου Άξονα; Δηλαδή, από όλα αυτά που λέγονται - η επίσπευση του Κάθετου Άξονα του ενεργειακού με την Ουκρανία – εμείς πρακτικά επωφελούμαστε;
Θα επωφεληθούμε. Έχει ακόμα αρκετή δουλειά να γίνει και αυτό το είδαμε στον Κάθετο Διάδρομο, ο οποίος ξεκίνησε σαν ιδέα το 2014 από τον Γιάννη Μανιάτη, τότε που ήταν Υπουργός Ενέργειας. Εμείς σαν Ινστιτούτο κάναμε την πρώτη μελέτη για τον Κάθετο Διάδρομο την ίδια περίοδο αλλά άρχισε να υπάρχει ενδιαφέρον για τον Κάθετο Διάδρομο μετά το 2022. Δηλαδή με το που ξεκίνησε το ουκρανικό θέμα και αντιληφθήκαν πολλοί ότι η Ουκρανία γρήγορα θα χρειαζότανε αέριο πέρα από τη Ρωσία από την οποία έπαιρνε και σταμάτησε κάποια στιγμή να παίρνει - πριν από δύο χρόνια - ετίθετο θέμα από πού θα πάρει αέριο. Η Ουκρανία παίρνει πολύ πιο εύκολα αέριο απ’ την Πολωνία, με την οποία συνορεύει, παρά από την Μολδαβία και τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία και την Ελλάδα που είναι πιο κάτω.
Απλούστατα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μια πολύ έχουν μια πολύ δυναμική βιομηχανία LNG - δηλαδή το υγροποιημένο φυσικό αέριο το οποίο εξάγουνε στην Ευρώπη - και τον τελευταίο χρόνο έχουμε δει μία σαφέστατη στροφή υπέρ του αμερικανικού LNG. Δηλαδή η εξαγωγές αμερικανικού LNG και οι εισαγωγές του στην Ευρώπη έχουν αντικαταστήσει σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό το ρωσικό αέριο που παίρναμε μέσα από αγωγούς. Άρα, ετίθετο θέμα, από αμερικανικής πλευράς, πώς μπορούνε να προωθήσουνε καλύτερα το LNG στην Ευρώπη. Οπότε, επιλέχθηκε ο Κάθετος Διάδρομος - και η Ελλάδα σαν είσοδος του Κάθετου Διαδρόμου - προς αυτή την κατεύθυνση. Όμως, έχουμε δει ότι έχουνε γίνει διάφοροι διαγωνισμοί το τελευταίο διάστημα για να κλείσουνε το book capacity -- δηλαδή δυναμικότητα - οι οποίοι δεν πήγανε καλά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει ο Κάθετος Διάδρομος. Μπορεί, αλλά θέλει μία μεγαλύτερη ενίσχυση, και μιλάμε ενίσχυση σε επίπεδο πολιτικό – εξ ου και η υποστήριξη από Ηνωμένες Πολιτείες - σε επίπεδο ρυθμιστικό και σε επίπεδο τεχνικό. Οι επόμενοι μήνες είναι πολύ κρίσιμοι. Θα πρέπει να υπάρξει υποστήριξη από πλευράς Ελλάδος σε συνεργασία με Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και με τα κράτη της περιοχής, δηλαδή Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, προς αυτή την κατεύθυνση. Αν υπάρξει αυτή η συνεργασία τότε θα μπορούμε να μεταφέρουμε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες. Διότι αυτή τη στιγμή οι ποσότητες που μεταφέρονται ή έχουνε μεταφερθεί ή πρόκειται να μεταφερθούν μέσω του Κάθετου Διαδρόμου με τη σημερινή υποδομή είναι μικρές ποσότητες και οι ανάγκες είναι μεγάλες. Δηλαδή, αυτή τη στιγμή, είναι ζήτημα αν ένα δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα μεταφέρεται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, ενώ αύριο ο στόχος είναι για 10.
Πάντως τη σημαντικότητα του θέματος τόνισε και ο πρωθυπουργός στο Ζάγκρεμπ, τις τελευταίες ώρες, και η κυρία Γκιλφόιλ.
Σαφέστατα!
Η Ευρώπη - που είναι άμεσα επηρεαζόμενη γιατί αφορά τη πλέον την ανεξαρτησία της την ενεργειακή - τώρα που θέλει να απεξαρτηθεί σίγουρα από τη Ρωσία αλλά έχει και το ρήγμα που γνωρίζουμε όλοι με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τι ρόλο θα παίξει ή μάλλον πώς θα διαχειριστεί πώς θα αξιοποιήσει ή πώς θα ανταγωνιστεί; Γιατί ακούσαμε και τον Μερτς να μιλάει για τα κοιτάσματα της Βόρειας Θάλασσας ξαφνικά. Μπορείτε να μάς το εξηγήσετε όλο αυτό το πλαίσιο το ευρωπαϊκό;
Μα η Ευρώπη, αυτή τη στιγμή, έχει αντικαταστήσει μία εξάρτηση – απ’ την Ρωσία - με μία άλλη εξάρτηση, από την Αμερική. Το ζητούμενο, όμως, είναι πώς μπορεί να μειώσει αυτή την εξάρτηση, να αναπτύξει τα δικά της κοιτάσματα, τα οποία είναι σαφέστατα στη Βόρειο Θάλασσα αλλά είναι και Ανατολική Μεσόγειο – είναι στην Ελλάδα, είναι στην Κύπρο, είναι σε διάφορα μέρη στην Αδριατική. Άρα, αυτό γίνεται παράλληλα.
Ο Κάθετος Διάδρομος βοηθάει στο να μπορέσει να διοχετευθεί η ενέργεια που εισάγεται στην Ευρώπη, στην περιοχή. Αλλά ο Κάθετος Διάδρομος, και η μέγιστη δυνατότητα που θα μεταφέρει - που είναι τα 10 περίπου δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, 10 bcm - είναι πάρα πολύ μικρή η ποσότητα, αν δούμε το σύνολο της ευρωπαϊκής αγοράς. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αμελητέα η συμμετοχή του Κάθετου Διαδρόμου. Ίσα-ίσα, είναι πολύ σημαντική, αλλά θα πρέπει να εδραιωθεί, και αυτή τη στιγμή θα περάσει λίγος χρόνος να εδραιωθεί.
Δηλαδή πολλοί μιλάνε για τον Κάθετο Διάδρομο, αλλά δεν ξέρουνε πώς λειτουργεί ο Κάθετος Διάδρομος. Ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργεί χάρη σε πρωτόκολλα που έχουν υπογράψει οι λειτουργοί του αερίου όπως είναι ο ΔΕΣΦΑ εδώ, όπως είναι η Bulgartransgaz στην Βουλγαρία, η Transgaz στη Ρουμανία. Αυτοί έχουν υπογράψει πρωτόκολλα για να μπορούν να μεταφέρουνε αέριο απ’ τη μία χώρα στην άλλη χωρίς να υπάρχει ένας ενιαίος αγωγός.
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι ένας ενιαίος αγωγός. Αποτελείται από κομματάκια, κομματάκια, κομματάκια στις διάφορες χώρες και συνεννόηση μεταξύ των διαχειριστών φυσικού αερίου, ότι την τάδε μέρα μπορούμε να μεταφέρουμε αέριο - άρα αποδεσμεύουνε δυναμικότητα και μεταφέρουνε.
Εδώ όμως μπαίνουμε πλέον στη λειτουργία της αγοράς: υπάρχουνε συμβάσεις από άλλους ενδιαφερόμενους, οι οποίοι μπορεί να έχουνε κλείσει τη δυναμικότητα και αυτό να μην επιτρέπει τη μεταφορά στο χρόνο και στις ποσότητες που θες, διότι υπάρχει ανταγωνισμός. Αυτή τη στιγμή η περιοχή ακόμα τροφοδοτείται με ρωσικό αέριο, το οποίο έρχεται μέσω του TurkStream.
Άρα, βλέπουμε ότι τα συμφέροντα των traders και των προμηθευτών που είναι γύρω από τον TurkStream συγκρούονται με τα συμφέροντα αυτών που θέλουν να μεταφέρουν το αέριο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
Ένα κομματάκι πάντως που δεν που αναρωτιόμαστε αν θα αναβιώσει ή όχι και για το οποίο έχει εκφράσει ενδιαφέρον η Ευρώπη είναι ο East Med.
Μάλιστα.
Έχει νόημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση - για μας σαφέστατα έχει νόημα - αλλά μπορούμε να αξιοποιήσουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση, και το αμοιβαίο συμφέρον πλέον, για την αναβίωση του East Med;
Μα η Ευρωπαϊκή Ένωση ουδέποτε παραιτήθηκε…
Και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό θα έπρεπε – σωστά - να το προσθέσουμε!
Ο East Med είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό έργο και άλλα τεχνικά πολύ δύσκολο και απαιτητικό. Και αυτό προϋποθέτει δύο πράγματα: Πρώτον, ότι η περιοχή γύρω από το Ισραήλ και την Κύπρο θα έχει αρκετό αέριο διαθέσιμο για να εξάγει και απ’ την άλλη πλευρά θα υπάρχουν ενδιαφερόμενοι αγοραστές - από την πλευρά της Ελλάδος, της Ιταλίας και της Ευρώπης - που θα το αγοράσουν αυτό το αέριο.
Αυτή τη στιγμή αυτές οι δύο συνθήκες δεν συντρέχουνε διότι το Ισραήλ, αναπτύσσοντας την δεύτερη φάση του Λεβιάθαν - που είναι το μεγάλο κοίτασμα - ήδη την έχει διαθέσει για εξαγωγές στην Αίγυπτο. Άρα, δεν υπάρχει αέριο. Το κυπριακό αέριο δεν έχει αρχίσει ακόμα να βγαίνει. Θα αρχίσει να βγαίνει απ’ του χρόνου και να πηγαίνει και αυτό στην Αίγυπτο για να γίνεται υγροποιημένο. Άρα, θα πρέπει να υπάρξει μία αρκετά μεγάλη ποσότητα αερίου διαθέσιμη για να μπορεί να μεταφερθεί μέσω του East Med. Όταν ξεκίνησε η σχεδίαση του East Med υπήρχαν αυτές οι συνθήκες. Τώρα δεν υπάρχουνε.
Και, επίσης, θα πρέπει να υπάρχουνε και αρκετοί αγοραστές ενδιαφερόμενοι από πλευράς της Ευρώπης, οι οποίοι θα κλείσουνε μακροχρόνιες συμφωνίες με τους διαχειριστές του East Med. Αυτοί, αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχουν διότι έχουν ρίξει το ενδιαφέρον τους στην εισαγωγή LNG ή στην εισαγωγή αερίου από το Αζερμπαϊτζάν ή στην εισαγωγή αερίου από τη Νορβηγία - περίπου το 1/3 του Ευρωπαϊκού Αερίου προέρχεται από την Νορβηγία, αυτή τη στιγμή, και τη Βόρειο Θάλασσα.
Άρα, δεν νομίζω ο East Med ότι αποτελεί αυτή τη στιγμή έργο προτεραιότητος - χωρίς να πούμε ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί, διότι η Ελλάδα έχει επενδύσει αρκετά σε αυτό το θέμα. Οι μελέτες οι τεχνικές, που ήταν πολύ δύσκολες, έχουνε γίνει, έχουνε χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Άρα, είναι ένα θέμα, ακόμα και από πλευράς γεωστρατηγικής, το οποίο θα πρέπει να κρατήσουμε στο τραπέζι.
Μιλώντας για γεωστρατηγική ενέργεια και την περιοχή μας, δεν μπορούμε να μην αναφέρουμε το Great Sea Interconnector. Τι γίνεται με το καλώδιο, σε ποιο στάδιο είμαστε σήμερα, ποιες είναι οι προοπτικές και τι αντίκτυπο έχουν αυτές οι καθυστερήσεις που βλέπουμεq Τι αντίκτυπο έχουνε, δηλαδή, στην Ευρώπη, σε εμάς, γεωπολιτικά, στρατηγικά και οικονομικά;
Το Great Sea Interconnector είναι ένα έργο πάρα πολύ σημαντικό, κομβικής σημασίας, γιατί επιτρέπει δύο πράγματα: πρώτον, την ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Ηλεκτρικού Δικτύου προς Νότον και προς Ανατολάς, διότι πηγαίνει προς την Κύπρο και απ’ την Κύπρο πηγαίνει στο Ισραήλ. Και δεύτερον - και πλέον σημαντικό - θα υπάρξει άρση του ενεργειακού αποκλεισμού της Κύπρου. Η Κύπρος αυτή τη στιγμή είναι νησί, αλλά είναι συγχρόνως και ένα «ενεργειακό νησί», διότι δεν έχει διασυνδέσεις με άλλες χώρες. Άρα, το ηλεκτρικό καλώδιο έρχεται να ενώσει το ελληνικό σύστημα - απόληξη του ευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος - με το κυπριακό. Όπως γνωρίζετε - και υπάρχουν ανακοινώσεις γι’ αυτό - αυτή τη στιγμή το έργο έχει παγώσει, από την άποψη ότι γίνεται μία επανεξέταση των οικονομικών στοιχείων μετά από απαίτηση της κυπριακής κυβέρνησης, από ό, τι γνωρίζω. Και, ταυτόχρονα, γίνεται μία αναζήτηση από τον ΑΔΜΗΕ - που αυτός είναι ο principal, ο κύριος του έργου - να βρεθούνε και άλλοι επενδυτές, το οποίο είναι καλό διότι μοιράζεται το ρίσκο και είναι ένα έργο πολύ σημαντικό. Μιλάμε για ένα κόστος το οποίο υπερβαίνει το 1,5 δισεκατομμύριο, που θα είναι δύο δισεκατομμύρια όταν θα έχει ολοκληρωθεί. Ήδη ο ΑΔΜΗΕ έχει επενδύσει πάνω από 300 εκατομμύρια ευρώ σε αυτή τη στιγμή. Άρα θα πρέπει αυτές οι μελέτες να ολοκληρωθούν το συντομότερο και να μπορέσει να προχωρήσει η επόμενη φάση, που είναι η ολοκλήρωση των ερευνών, και μετά η πόντιση του καλωδίου.
Το έργο είναι πάρα πολύ ξεκάθαρο. Δηλαδή είναι πολύ καλά μελετημένο, ο ΑΔΜΗΕ έχει τεράστια εμπειρία σε αυτά τα θέματα διότι καταρχάς ολοκλήρωσε την διασύνδεση με την με την Κρήτη, που ήταν ένα πολύ δύσκολο έργο. Έχουμε δύο διασυνδέσεις αυτή τη στιγμή με την Κρήτη. Η Κρήτη ήδη τροφοδοτείται με ηλεκτρισμό από την Ηπειρωτική Ελλάδα και, παράλληλα, γίνονται διασυνδέσεις όλων των υπόλοιπων νησιών. Άρα ο ΑΔΜΗΕ αυτή τη στιγμή, στην Ευρώπη γενικά, έχει μία πρωτοπορία στη διασύνδεση νησιωτικών περιοχών. Και γι’ αυτόν δεν είναι τεχνικά αδύνατο το έργο. Είναι δύσκολο, δεν είναι αδύνατο το έργο.
Λοιπόν, άρα, θα πρέπει το συντομότερο να τελειώσει αυτή η μελέτη, η επανεξέταση, για την οποία, μάλιστα, κατά την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεν υπήρχε ανάγκη, διότι είχε επικαιροποιηθεί ήδη δύο χρόνια πριν.
Η Ευρώπη κάνει σαφώς λόγο για γεωπολιτικό ρίσκο και όχι για τεχνικό ή οικονομικό.
Το γεωπολιτικό ρίσκο είναι ότι η Τουρκία έχει αντίρρηση για ό, τι μεγάλο έργο γίνεται στην περιοχή και προσπάθησε, όπως γνωρίζετε, τον Ιούλιο του 2024 να εμποδίσει το έργο έξω από την Κάσο και πάλι, τον Δεκέμβριο, έξω από τον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης.
Εμείς μπορούμε να αξιοποιήσουμε την Ευρώπη, που έχει τόσο άμεσο ενδιαφέρον γι’ αυτό το έργο, για την ολοκλήρωσή του, για την υλοποίησή του;
Μα, σαφέστατα! Είναι ευρωπαϊκό έργο και θα ‘πρεπε την πρώτη στιγμή να θέσουμε αυτό μπροστά και να προχωρήσουμε. Δηλαδή να το αναδείξουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λέγοντας ότι εμείς προσπαθούμε να ολοκληρώσουμε ένα έργο στο οποίο η Τουρκία έχει αντιρρήσεις - και δεν έχει νόμιμες αντιρρήσεις ούτε βάσει του Δικαίου της Θάλασσας ούτε της UNCLOS ούτε καν, αν θέλετε, σε διμερές επίπεδο. Άρα θα έπρεπε η Ελλάδα να το θέσει αυτό στο υψηλότατο επίπεδο - το ‘χει θέσει. δεν είναι ότι δεν το έχει θέσει, αλλά δεν υπήρξε τόσο ενθουσιασμός. Λοιπόν, άρα πρέπει να επανέλθει, να το θέσει, γιατί αυτή τη στιγμή έχω ένα σημαντικό έργο ευρωπαϊκό που πρέπει να ολοκληρωθεί. Άρα, πρέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτή, να πιέσει την Τουρκία να άρει οποιοσδήποτε επιφυλάξεις έχει και να προχωρήσει το έργο.
Συγχρόνως, βέβαια, θα πρέπει να υπάρξει και μία μέριμνα την επόμενη φορά που θα προσπαθήσουμε να ολοκληρώσουμε τις έρευνες να υπάρξει μία αμυντική κάλυψη από πλευράς της Ελλάδος. Όταν λέω αμυντική κάλυψη, δηλαδή μία συνοδεία πολεμικών πλοίων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα υπάρξει επεισόδιο. Είναι κάτι που κάνουν όλες οι χώρες όταν βρίσκονται σε νερά, σε θάλασσες οι οποίες ενδεχομένως αντιμετωπίζουνε κάποιο πρόβλημα ή έχουν ενστάσεις οι γείτονές τους.
Τα πρωτοφανή θέματα, βέβαια, στο Αιγαίο έρχονται και πάνε. Είναι πάρα πολλά σε σχέση με την παγκόσμια ιστορία. Θα θέλαμε να περάσουμε στους υδρογονάνθρακες, οι οποίοι ξαφνικά δέχονται την αγάπη και το ενδιαφέρον των ευρωπαϊκών κρατών μετά, φυσικά, την άνοδο Τραμπ στην εξουσία και την επαναφορά τους και την απενοχοποίηση των κοιτασμάτων. Ο κύριος Μερτς κοιτάει τα κοιτάσματα στη Βόρεια Θάλασσα. Η Νορβηγία συνεχίζει φυσικά την αξιοποίηση. Το Ηνωμένο Βασίλειο, παρ’ ότι όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μαζί με τη Νορβηγία. Υπάρχουνε δηλαδή θέσεις στην Ευρώπη με αναξιοποίητα κοιτάσματα. Θεωρείτε ότι έχουμε μείνει πίσω ως Ευρώπη ή μπορούμε να διασφαλίσουμε μεγάλο μέρος της αυτονομίας μας, της ενεργειακής, από τα κοιτάσματα που διατίθενται στον ευρωπαϊκό χώρο - και, φυσικά, πάντα καταλήγουν τα ερωτήματά μας: εμείς πώς επωφελούμαστε και πώς διασφαλίζουμε ότι θα επωφεληθούμε;
Η Ευρώπη, αυτή τη στιγμή, καλύπτει περίπου το 70% της ενέργειας από πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Παρά τις επενδύσεις, τις πολύ σοβαρές επενδύσεις, που έχουν γίνει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας - και ήδη παράγουμε ένα μέρος της ενέργειας στην Ευρώπη από ηλιακή ενέργεια και αιολική και από βιομάζα κλπ. -- καλύπτει ένα μικρό μέρος της ενεργειακής κατανάλωσης, ζήτησης, και λίγο μεγαλύτερο μέρος στον ηλεκτρισμό.
Άρα, βλέπουμε ότι αυτό προχωράει αργά παρά τις επενδύσεις και αυτό έχει να κάνει με το πώς παράγεται και κατανέμεται η ενέργεια, που ακόμα πολύ μεγάλο μέρος της πηγαίνει στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο. Φυσικό αέριο για τη θέρμανση των σπιτιών, για τη βιομηχανία, για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, το πετρέλαιο για την κίνηση. Πάλι βλέπουμε ότι η ηλεκτροκίνηση, παρ’ όλο ότι έχει εξελιχθεί πάρα πολύ το τελευταίο διάστημα, προχωράει με πολύ μικρά βήματα. Αλλά και η ηλεκτροκίνηση πάλι απαιτεί ηλεκτρισμό και ο ηλεκτρισμός παράγεται από το δίκτυο. Αλλά πάλι πηγαίνουμε πίσω στο φυσικό αέριο και στο πετρέλαιο.
Η Ευρώπη, αν δούμε ποιες χώρες, ποιες περιοχές μπορούνε να παράγουνε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, βλέπουμε τη Βόρειο Θάλασσα, βλέπουμε τον τομέα ακόμα και βόρεια και δυτικά της Ιρλανδίας - δηλαδή εκεί πέρα πάλι υπάρχουνε κοιτάσματα. Βλέπουμε την Αδριατική - παράγει πετρέλαιο η Κροατία, η Αλβανία. Η Ελλάδα έχει βρει, έχει εντοπίσει κοιτάσματα, δεν τα έχει αξιοποιήσει. Και βλέπουμε την Ανατολική Μεσόγειο, βλέπουμε την Κύπρο, βλέπουμε το Ισραήλ κλπ. - και έχουμε ασφαλώς και την περιοχή νότια της Κρήτης, όπου έχουν εντοπιστεί στόχοι για έρευνες, αλλά δεν τους έχουμε ακόμα αξιοποιήσει, ούτε καν έχουμε κάνει γεωτρητικές έρευνες.
Άρα, η Ευρώπη, αν δούμε σε αριθμούς, έχει περίπου αυτή τη στιγμή 7 με 8 δισεκατομμύρια κοιτασμάτων πετρελαίου και αερίου τα οποία είναι proven, δηλαδή είναι αποδεδειγμένα βάσει γεωτρήσεων. Άρα, το ζητούμενο για την Ελλάδα είναι τα αμέσως επόμενα χρόνια να προχωρήσει στις γεωτρητικές έρευνες - ερευνητικές έρευνες αλλά με γεώτρηση - ώστε να ξέρουμε τι υπάρχει. Έχει δρομολογηθεί, ήδη, ένα τέτοιο έργο στο Μπλοκ 2 στο Ιόνιο και εκτιμάται ότι το τέλος του ’26, αρχές του ’27, θα γίνει η πρώτη ερευνητική γεώτρηση, η οποία θα μας δείξει αν έχουμε και τι ποσότητες έχουμε. Το ίδιο θα πρέπει να γίνει και στη Νότιο Κρήτη, όπου εκεί είναι η Exxon Mobil, είναι η Chevron, είναι μεγάλες εταιρείες, σε σύμπραξη με την Helleniq Energy, σε σύμπραξη με την Energean, όπου θα πρέπει, τους επόμενους μήνες και χρόνια, να προχωρήσουν πλέον σε έρευνες επί του πεδίου. Έχουν κάνει τα γεωφυσικά, έχουνε κάνει τις σεισμικές έρευνες, έχουν εντοπίσει τους στόχους. Άρα, πρέπει να κάνουν.
Γιατί δεν γίνεται; Διότι έχει ένα μεγάλο κόστος. Μία γεώτρηση νότια της Κρήτης σε βάθος 3.000 μέτρα, μιλάμε για 100 με 150 εκατομμύρια η μία ερευνητική γεώτρηση. Και αν κάνεις μία ερευνητική γεώτρηση και είσαι τυχερός και βρεις αέριο ή πετρέλαιο, θα κάνεις άλλες δύο-τρεις στην περιοχή για να μπορέσεις να περιγράψεις το κοίτασμα. Άρα, μιλάμε για 500 εκατομμύρια και πολύ γρήγορα, αν θες να φτάσεις στην ανάπτυξη, θα ξεπεράσεις το ένα δισεκατομμύριο. Μιλάμε για μεγάλα νούμερα, ακόμα και για τις πολύ μεγάλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Άρα, προχωράνε με πάρα πολύ συνετό τρόπο, βήμα-βήμα και γι’ αυτό βλέπουμε ότι το θέμα καθυστερεί.
Βέβαια, υπήρξαν στο παρελθόν καθυστερήσεις απαράδεκτες. Δεν θέλω να αναφερθώ σε αυτό. Τώρα είμαστε σε ένα καλό δρόμο.
Πάντως, αν καταλαβαίνω σωστά, η επαναφορά των μεγάλων εταιρειών στην περιοχή, παρά τις πολύ περιοριστικές ρυθμίσεις και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της χώρας στην προηγούμενη περίοδο, δείχνουν ότι αποβλέπουν σε μεγάλα κέρδη. Αυτό που θα θέλαμε κλείνοντας είναι το σχόλιό σας για το εξής: Η Exxon και η Chevron δραστηριοποιούνται τόσο στην Ελλάδα όσο και κάτω στη Λιβύη, όσο και στην Τουρκία, μαθαίνουμε, τις επόμενες μέρες. Ποιες περιοχές αφορά αυτό στην Τουρκία; Υπάρχει ενδεχόμενο να επηρεάσουνε την μεταξύ μας σχέση, τα εθνικά μας θέματα δηλαδή, αυτές οι συζητήσεις;
Όχι γιατί οι περιοχές οι οποίες έχει κάνει αίτηση ενδιαφέροντος η ExxonMobil στην Τουρκία δεν έχουν καμία σχέση με τις δικές μας περιοχές. Είναι περιοχές και επίγειες και κοντά στα παράλια της Τουρκίας - είναι σε περιοχές τελείως άσχετες. Στη Λιβύη ναι, ενδεχομένως. Αλλά και στη Λιβύη έχει αποφασιστεί και η Λιβύη, η Λιβυκή κυβέρνηση, δεν αμφισβητεί τη δική μας υποτιθέμενη ΑΟΖ, γιατί δεν έχουμε ανακηρύξει ακόμα. Δηλαδή βάση της χάραξης που έχει είναι η βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Άρα δεν πρόκειται να υπάρξει κάποιος ανταγωνισμός.
Αντίθετα, θα έλεγα ότι εταιρείες, όπως είναι η Exxon Mobil, είναι εδώ από το 2019. Η πρώτη σύμβαση υπεγράφη τον Ιούλιο του 2019 επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας τον Οκτώβριο επικύρωσε τη σύμβαση αυτή και από τότε η Exxon Mobil είναι στην Ελλάδα και κάνει έρευνες. H Chevron ήρθε λίγο πιο αργά και είναι εδώ. Άρα, αυτές οι δύο μεγάλες εταιρείες έχουν αξιολογήσει πάρα πολύ θετικά την Ελλάδα και έχουν τα χρήματα και την υπομονή να βρίσκονται εδώ για αρκετά χρόνια. Μην ξεχνάμε ότι αυτές οι εταιρείες αυτή τη στιγμή παράγουνε σημαντικές ποσότητες σε διάφορα μέρη του κόσμου: Νότιο Αμερική, Ασία, Βόρειο Θάλασσα.
Η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και, μάλιστα, οι περιοχές γύρω από την Ελλάδα είναι οι επόμενες περιοχές που θα αναδειχθούν στο διεθνές πετρελαϊκό τοπίο. Και οι εταιρείες αυτές έχουν την δυνατότητα και την βαθιά τσέπη να περιμένουνε και να ενεργοποιηθούνε όταν θα αποφασίσουν ότι αυτός είναι ο κατάλληλος χρόνος. Ασφαλώς δεν έχουνε πολλά περιθώρια γιατί έχουν υπογράψει συμβάσεις με το ελληνικό Δημόσιο - και πρέπει να τις σεβαστούν αυτές τις συμβάσεις. Και εκεί εξαρτάται και από την ελληνική κυβέρνηση - την κάθε ελληνική κυβέρνηση – πώς, με ποιο τρόπο θα επιμεληθεί, θα επιστατήσει αυτή την σχέση ώστε η Ελλάδα να αρχίσει κάποτε να παράγει το δικό της αέριο.
Ευχαριστούμε πάρα πολύ για την παρουσία σας εδώ.
Εγώ ευχαριστώ.