Το πρώτο σημαντικό ορόσημο αναμένεται ήδη τον Μάρτιο, όταν το πρώτο φορτίο LNG από τη Ρεβυθούσα θα διακινηθεί προς την Ουκρανία, βάσει της εμπορικής συμφωνίας της κοινοπραξίας ATLANTIC SEE LNG TRADE, με κύριους μετόχους τον Όμιλο AKTOR (60%) και τη ΔΕΠΑ Εμπορίας (40%), για προμήθεια LNG από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό το πρώτο φορτίο θα προμηθεύσει την ουκρανική Naftogaz μέσω του Route 1, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας εποχής διαμετακόμισης αερίου από την Ελλάδα προς τον βορρά. Η πρώτη συμφωνία πώλησης αμερικανικού LNG στην Ουκρανία με προμηθευτή την BP και αγοραστή την ουκρανική Naftogaz υπεγράφη από τον Aktor την περασμένη Παρασκευή και επιβεβαιώνει τη στρατηγική σημασία της Ελλάδας ως πύλης εισόδου του αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη.
Η σημασία του έργου πολλαπλασιάζεται από την απόφαση της ΕΕ να σταματήσει τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, με ειδική αναφορά στον Turkstream. Από εδώ και στο εξής, κάθε ποσότητα φυσικού αερίου που εισέρχεται μέσω Τουρκίας σε Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρείται ρωσικής προέλευσης, μεταθέτοντας το βάρος της απόδειξης στους εισαγωγείς. Αυτό δημιουργεί ένα ισχυρό γεωπολιτικό πλεονέκτημα για τη χώρα μας και ανοίγει δρόμο για τη μαζική εξαγωγή διαφοροποιημένου αερίου προς τα βόρεια σύνορα.
Ο «Κάθετος Διάδρομος» δεν είναι μια απλή διαδρομή με συγκεκριμένη αφετηρία και τερματισμό, αλλά μια ροή ενέργειας που ανασχεδιάζει παλιές και νέες συνδέσεις. Παραδοσιακά, ο άξονας μετέφερε φυσικό αέριο από τη Ρωσία προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Με την έναρξη λειτουργίας του TurkStream το 2020 και των αγωγών TAP και IGB την επόμενη πενταετία, οι ροές άλλαξαν κατεύθυνση, ενώ η Ελλάδα απέκτησε τις υποδομές για να εξάγει αέριο προς γειτονικές χώρες. Το FSRU της Αλεξανδρούπολης, που ξεκίνησε το 2024, ενίσχυσε περαιτέρω αυτή τη δυνατότητα, δημιουργώντας ένα δίκτυο που μπορεί να διαχειριστεί μεγάλες ποσότητες προς τον βορρά.
Η πλήρης αξιοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου θα γίνει εφικτή με την εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, οι οποίες προγραμματίζονται να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2027. Μέχρι τότε, οι τρέχουσες ροές LNG μέσω Route 1, 2 και 3 καλύπτουν κυρίως βραχυπρόθεσμες ανάγκες και αποτελούν μια λύση έκτακτης ανάγκης για την Ουκρανία ενόψει χειμώνα, μειώνοντας το κόστος μεταφοράς έναντι των πολλαπλών «διοδίων» που ισχύουν στα ενδιάμεσα συστήματα.
Σύμφωνα με τον υπουργό Ενέργειας κ. Σταύρο Παπασταύρου, η δημιουργία ενός ενιαίου και ανταγωνιστικού προϊόντος απαιτεί συνεργασία πέντε χωρών και των αντίστοιχων ρυθμιστικών αρχών. Πρόκειται δηλαδή για ένα πρωτόγνωρο εγχείρημα, χωρίς προηγούμενο, που συνδυάζει τεχνική πολυπλοκότητα με γεωπολιτική στρατηγική.
Από την πλευρά του, ο Joshua Volz, Ειδικός Απεσταλμένος των ΗΠΑ, μιλώντας στο πλαίσιο του Athens Energy Summit 2026, προανήγγειλε υπουργική συνάντηση όλων των εμπλεκομένων χωρών στην Ουάσιγκτον στα τέλη Φεβρουαρίου ώστε να διευθετηθούν εκκρεμότητες. «Ο Κάθετος Διάδρομος σήμερα λειτουργεί στις σταγόνες – στόχος μας είναι να περάσουμε στις ροές και τελικά στην πλημμύρα φυσικού αερίου» ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι, πέρα από την πολιτική βούληση, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία του έργου είναι και ο εμπορικός ρεαλισμός.
Ο κ. Volz σημείωσε ότι η ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη ανέδειξε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τη γεωπολιτική διάσταση της ενέργειας. Παρά τις επιμέρους διαφορές μεταξύ συμμάχων, υπογράμμισε ότι «η κοινή επιδίωξη για ενεργειακή ασφάλεια, σταθερότητα και αφθονία είναι κάτι που μοιραζόμαστε και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού».
Μάλιστα, κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε ο ρόλος της Ελλάδας. «Η Ελλάδα βρίσκεται στην καρδιά ενός από τους πιο κρίσιμους διαδρόμους για την επιτυχία αυτών των φιλόδοξων στόχων», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι «οι υποδομές που υπάρχουν εδώ είναι εξαιρετικές». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Κάθετο Διάδρομο, αλλά και στο επίπεδο πολιτικής δέσμευσης, το οποίο χαρακτήρισε πρωτόγνωρο. «Η πολιτική δέσμευση που βλέπουμε σήμερα δεν έχει προηγούμενο. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον υπουργό Ενέργειας – ο πήχης έχει τεθεί πολύ ψηλά», ανέφερε, τονίζοντας ότι «η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο τόσο των υποδομών όσο και της πολιτικής βούλησης για έναν εξαιρετικά σημαντικό διάδρομο».
Ο κ. Volz υπογράμμισε ότι η Ελλάδα αποτελεί διαχρονικά αξιόπιστο εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών, σημειώνοντας πως οι διμερείς σχέσεις ενισχύθηκαν περαιτέρω την περίοδο της κυβέρνησης Τραμπ. Όπως σημείωσε, «ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να υλοποιηθεί μόνο αν οι διμερείς σχέσεις είναι ισχυρές», ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται και «εμπορικός ρεαλισμός». Επισήμανε επίσης ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί νέο εγχείρημα και ότι «οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις είναι ήδη γνωστές». Το έργο, όπως είπε, φέρνει κοντά χώρες που ιστορικά δεν συνεργάζονταν, στοιχείο που συνιστά και τη μεγαλύτερη πρόκληση. «Δεν πρόκειται για φιλανθρωπικό έργο», σημείωσε, επαναλαμβάνοντας ότι «ο Διάδρομος λειτουργεί ήδη, αλλά βρίσκεται ακόμη στις σταγόνες – και θέλουμε να περάσουμε στις ροές και στην πλημμύρα». Όπως ανέφερε, οι φιλοδοξίες για το χρονοδιάγραμμα είναι υψηλές, ενώ ο Κάθετος Διάδρομος «θα στηρίξει και τους υπόλοιπους ενεργειακούς διαδρόμους».
Στο πλαίσιο αυτό, ανακοίνωσε ότι «στα τέλη Φεβρουαρίου θα πραγματοποιηθεί υπουργική συνάντηση στην Ουάσιγκτον για τη συζήτηση των προκλήσεων», ενώ οι διαβουλεύσεις θα είναι «διαρκείς και εντατικές έως το τέλος του έτους», με στόχο την προώθηση του έργου.