- που βρίσκεται στην εξουσία από το 1989- και με ό, τι αυτό σημαίνει για την μακροημέρευση του στυγνού ισλαμικού καθεστώτος.
Σύμφωνα με τους ανωτέρω παρατηρητές, αυτή είναι η δεύτερη μεγάλη κρίση λαϊκής δυσαρέσκειας που αντιμετωπίζει το καθεστώς Χαμενεΐ τα τελευταία χρόνια, μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις το 2022 με αφορμή τον θάνατο της 22χρονης Mahsa Amini , ενώ ήταν σε κράτηση από την αστυνομία, κατά τη διάρκεια των οποίων είχαν σκοτωθεί περί τους 500 διαδηλωτές. Η τωρινή λαϊκή δυσανασχέτηση ξεκίνησε από τους εμπόρους στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης που αντέδρασαν στο πρωτοφανές κύμα ακρίβειας εξαιτίας της ραγδαίας υποτίμησης του εθνικού νομίσματος, του Ρεάλ (κατά 43%) και του πληθωρισμού με ετήσιο ρυθμό,40% που πλήττει την αγοραστική δύναμη του κοινού. Οι έμποροι κατέβασαν τα ρολά και διαδήλωσαν κατά της κυβέρνησης, με τις διαμαρτυρίες να εξαπλώνονται τάχιστα στις περισσότερες πόλεις του Ιράν.
Η σημερινή λαϊκή αντίδραση έχει και πολιτικά αίτια, ιδίως μετά την επίθεση της ισραηλινής αεροπορίας την περασμένη άνοιξη και του 12ήμερου πολέμου τον Ιούνιο πέρυσι, όπου οι Ισραηλινές δυνάμεις επιτέθηκαν προληπτικά κατά του Ιράν με σκοπό την εξουδετέρωση στρατιωτικών εγκαταστάσεων και, εν συνεχεία, την καταστροφή των πυρηνικών του μονάδων. Με το τελειωτικό κτυπήμα να δίνεται από τα αμερικανικά βομβαρδιστικά μακράς ακτίνας δράσεως (Operation Midnight Hammer), που κατέστρεψαν τα πυρηνικά εργοστάσια στο Νατάνζ, στο Fordow και στο Ισφαχάν, και που απέδειξαν την ανυπαρξία της Ιρανικής αντιαεροπορικής άμυνας. Εκτιμάται ότι 1000 περίπου Ιρανοί έχασαν τη ζωή τους κατά την διάρκεια της Ιρανο - Ισραηλινής σύγκρουσης τον περασμένο Ιούνιο.
Η τρέχουσα κρίση, που έρχεται μετά την ήττα του Ιράν στον πόλεμο των 12 ημερών, και την δημόσια καταγραυγή κατά του καθεστώτος Χαμενεΐ, δείχνει να έχει αυξημένη δυναμική καθώς η οικονομία της χώρας ευρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, επιτείνοντας την λαϊκή δυσαρέσκεια και οδηγώντας σε γενικευμένη απεργία. Ο μεγάλος φόβος σήμερα, που πιθανόν να σημάνει την αρχή του τέλους του καθεστώτος, είναι να προσχωρήσει στο απεργιακό κύμα η πετρελαϊκή βιομηχανία. Η τελευταία απασχολεί περίπου 500.000 εργαζόμενους και αποτελεί την ραχοκοκαλιά της οικονομίας της χώρας, καθώς οι εξαγωγές αργού πετρελαίου ανέρχονται περίπου στα $50 δισεκ. και αντιστοιχούν στο 57% των συνολικών εξαγωγών της χώρας.
Παρά το γεγονός ότι το Ιράν διαθέτει τα τρίτα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο (156 boe) και τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα αερίου (32 tcm), η παραγωγή αργού είναι περιορισμένη στα 3.5 εκατ. βαρέλια την ημέρα (σε αντιδιαστολή, η Σαουδική Αραβία, με χαμηλότερα αποθέματα, παράγει 10.0 εκατ. βαρ./ημέρα) με εξαγωγές που φθάνουν τα 1.6 εκατ. βαρέλια, κυρίως προς Κίνα και Ινδία. Με την παραγωγή και τις εξαγωγές να έχουν πληγεί από σειρά κυρώσεων από ΗΠΑ και ΕΕ. Παρομοίως, οι εξαγωγές αερίου είναι και αυτές περιορισμένες στα 20 δισεκ. κυβικά μέτρα (bcma ) τον χρόνο παρά την υψηλή παραγωγή στα 263 bcma, που, όμως, καταναλώνεται εγχώρια με στόχο την ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας και την ανάπτυξη της βιομηχανίας.
Η προσφορά αργού του Ιράν (2022-2025) -πηγή: ΙΕΑ
Με τον Πρόεδρο Τραμπ να προειδοποιεί την Ιρανική κυβέρνηση για ενδεχόμενα νέα στρατιωτικά πλήγματα εάν συνεχίσει να σκοτώνει διαδηλωτές, την λαϊκή εξέγερση να φουντώνει από ώρα σε ώρα και τους εργαζόμενους στην βιομηχανία πετρελαίου έτοιμους να απεργήσουν (μετά την προειδοποιητική απεργία με την συμμετοχή 15.000 εργατών και τεχνικών τον περασμένο Νοέμβριο), το Ιράν είναι ένα καζάνι που κυριολεκτικά βράζει έτοιμο να εκραγεί.
Μια γενικευμένη απεργία στον πετρελαϊκό τομέα, (όπως ακριβώς έγινε με την πτώση του Σάχη τον Δεκέμβριο του 1978 και αρχές του 1979), που θα παραλύσει τόσο την παραγωγή στα πηγάδια όσο και στα διυλιστήρια αλλά και το σύστημα διανομής, θα σημάνει την πλήρη καθίζηση της οικονομίας και αυτό θα έχει ως συνέπεια την μη αναστρέψιμη πορεία για την επιβίωση του σημερινού καθεστώτος. Υπό αυτή την οπτική γωνία, οι αμέσως επόμενες ημέρες θα είναι απόλυτα κρίσιμες, χωρίς όμως να σημάνουν απαραίτητα την πτώση του καθεστώτος, καθώς αυτό υποστηρίζεται από την καλά οργανωμένη δύναμη 200.000 Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) και τις παρακρατικές ομάδες κρούσης Basij.
Όμως, η τωρινή στάσις στο Ιράν έχει κεντρίσει τα αντανακλαστικά της διεθνούς πετρελαϊκής αγοράς που φαίνεται ότι προδιαγράφει τα χειρότερα σε ό, τι αφορά τις επιπτώσεις στην παραγωγή και στις εξαγωγές. Σε περίπτωση που καθηλωθεί η πετρελαϊκή παραγωγική δραστηριότητα στο Ιράν, η αγορά θα αντιμετωπίσει άμεσα ένα έλλειμμα της τάξης του 1,5% και αυτό μοιραία θα οδηγήσει τις τιμές προς τα πάνω.
Μπορεί σήμερα η πετρελαϊκή αγορά να είναι επαρκώς εφοδιασμένη με υψηλά αποθέματα σε διάφορες χώρες και εν πλω, και το έλλειμμα του Ιράν να αναπληρωθεί εύκολα από άλλους παραγωγούς (Σ. Αραβία, Ιράκ, Καναδάς, ΗΠΑ) όμως το ενδεχόμενο για αιφνιδιαστική αποχώρηση του Ιράν - που αποτελεί παραδοσιακό προμηθευτή- από το παγκόσμιο ενεργειακό σκηνικό, έστω για μερικούς μήνες, έχει ήδη σημάνει συναγερμό στις διεθνείς αγορές. Γι’ αυτό, εχθές το απόγευμα είδαμε τις τιμές στα μηνιαία συμβόλαια Brent, το διεθνές benchmark, και στο Αμερικανικό WTI, να ανατιμώνται κατά $ 2 με €3 το βαρέλι, με το Brent να κλείνει στα $ 63.02 - $ 3 πάνω από την τιμή της περασμένης Δευτέρας, 5/1- και το WTI στα $ 58.78 το βαρέλι, δηλαδή + $ 2.28 το βαρέλι για την ίδια περίοδο.