Στην οριστική κατανομή των 13,548 δισ. ευρώ του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2026 - 2030 προς τους δικαιούχους, οι οποίοι είναι τα υπουργεία και οι 13 Περιφέρειες της χώρας, προχωρά το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Μετά την έγκριση των Τομεακών Προγραμμάτων Ανάπτυξης (ΤΠΑ), των Περιφερειακών Προγραμμάτων Ανάπτυξης (ΠΠΑ) και των Ειδικών Προγραμμάτων, ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός, Νίκος Παπαθανάσης, σχεδίασε και έθεσε σε δημόσια διαβούλευση την πρώτη αναθεώρηση του ΕΠΑ 2026-2030, ανακατανέμοντας τις πιστώσεις που θα λάβουν περιφέρειες και υπουργεία. Η δημόσια διαβούλευση θα διαρκέσει έως τις 29 Ιουνίου και στο διάστημα αυτό οι δικαιούχοι μπορούν να υποβάλλουν τις προτάσεις τους ή τις ενστάσεις, στην περίπτωση που κρίνουν ότι «θίγονται» από την τελική κατανομή.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κατανομή των ποσών έχει γίνει με βάση τις ανάγκες των δικαιούχων αλλά και τον κεντρικό σχεδιασμό για την επίτευξη του βέλτιστου αναπτυξιακού αποτελέσματος σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής, καθώς τα κονδύλια αυτά είναι αμιγώς εθνικά, δηλαδή προέρχονται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Επίσης, θεωρείται δεδομένο ότι στο μέλλον θα υπάρξουν κι άλλες τροποποιήσεις του Προγράμματος. Κι αυτό διότι, αν διαπιστωθεί ότι κάποια προγράμματα δεν «τρέχουν» με ικανοποιητικό ρυθμό, μέρος των κονδυλίων τους θα μεταφέρεται σε άλλα (προγράμματα), τα οποία θα υλοποιούνται εντός των χρονοδιαγραμμάτων.
Αν και ο συνολικός προϋπολογισμός του ΕΠΑ, όπως προαναφέρθηκε, ανέρχεται στα 13,548 δισ. ευρώ, με την υπερδέσμευση διαμορφώνεται στα 17,105 δισ. ευρώ. Η υπερδέσμευση στα Τομεακά και Περιφερειακά Προγράμματα ανέρχεται στο 30% επί του αρχικού προϋπολογισμού. Τα Ειδικά Προγράμματα και το Αποθεματικό δεν λαμβάνουν υπερδέσμευση κατά την έγκριση του ΕΠΑ. Η στρατηγική της υπερδέσμευσης αποσκοπεί στη διασφάλιση της πλήρους απορρόφησης των διαθέσιμων πόρων, αντισταθμίζοντας πιθανές καθυστερήσεις ή ματαιώσεις έργων.
Η προτεινόμενη κατανομή προϋπολογισμού ανά κατηγορία Προγράμματος (χωρίς την υπερδέσμευση) διαμορφώνεται ως εξής:
1. Τομεακά Προγράμματα (ΤΠΑ): 9,318 δισ. ευρώ
2. Περιφερειακά Προγράμματα (ΠΠΑ): 2,540 δισ. ευρώ
3. Ειδικά Προγράμματα: 1,670 δισ. ευρώ.
Επιπλέον, πραγματοποιείται μια αρχική κατανομή 20 εκατ. ευρώ ως Αποθεματικό, για την αντιμετώπιση τυχόν κατεπειγουσών συνεπειών κρίσεων και εκτάκτων αναγκών. Σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η κατανομή αποδεικνύει τον κεντρικό χαρακτήρα του προγράμματος, με τα Τομεακά Προγράμματα να απορροφούν το 69% των πόρων, ενώ παράλληλα διατηρείται σημαντική έμφαση στην αυτονομία των περιφερειών με την αξιοποίηση εθνικών πόρων.
Διαχείριση καταστροφών
Επισημαίνεται ότι στα Ειδικά Προγράμματα Ανάπτυξης περιλαμβάνονται το Ειδικό Πρόγραμμα Φυσικών Καταστροφών, το Ειδικό Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, το Ειδικό Πρόγραμμα έργων ΣΔΙΤ και το Ειδικό Πρόγραμμα της Προεδρίας της Κυβέρνησης.
Το ποσό αυτό είναι σημαντικό και αποδεικνύει την ανάγκη:
*** ευελιξίας στην αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών (φυσικές καταστροφές),
*** στοχευμένης παρέμβασης σε λιγνιτικές περιοχές (δίκαιη μετάβαση),
*** συνεργειών με την ιδιωτική πρωτοβουλία (ΣΔΙΤ) και
*** διατομεακής συνεργασίας (Προεδρία της Κυβέρνησης).
Η κατανομή του προϋπολογισμού των Ειδικών Προγραμμάτων έχει ως εξής:
- Φυσικές καταστροφές: 800 εκατ. ευρώ
- Δίκαιη μετάβαση: 150 εκατ. ευρώ
- ΣΔΙΤ: 600 εκατ. ευρώ
- Προεδρία της Κυβέρνησης: 120 εκατ. ευρώ.
Όπως επισημαίνεται σχετικά, η μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών, γεγονός που αντανακλά την αυξημένη κλιματική ευπάθεια της χώρας και την ανάγκη για άμεση αντίδραση.
Ανά δικαιούχο
Ως προς τους δικαιούχους των Τομεακών Προγραμμάτων, το μεγαλύτερο ποσό λαμβάνει το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών (2,584 δισ. ευρώ). Ακολουθεί το υπουργείο Εσωτερικών με 1,236 δισ. ευρώ, το υπουργείο Ανάπτυξης με 987 εκατ. ευρώ, το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με 840,54 εκατ. ευρώ, το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού 693,32 εκατ. ευρώ, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με 461,82 εκατ. ευρώ και το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης με 416,47 εκατ. ευρώ.
Αντίστοιχα, στα Περιφερειακά Προγράμματα, ο μεγαλύτερος προϋπολογισμός αναλογεί στην Περιφέρεια Αττικής, με 456,15 εκατ. ευρώ. Στη δεύτερη θέση, με 285 εκατ. ευρώ, βρίσκεται η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας και ακολουθούν η περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας με 282 εκατ. ευρώ, η Κεντρική Μακεδονία 220,82 εκατ. ευρώ και η Περιφέρεια Κρήτης με 200 εκατ. ευρώ.
Μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός
Το ΕΠΑ 2026-2030 είναι το δεύτερο κατά σειρά, καθώς η πρώτη εφαρμογή του ήταν κατά την προγραμματική περίοδο 2021-2025. Στόχος των ΕΠΑ είναι ο μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός των εθνικών προγραμμάτων, ώστε οι πόροι να έχουν το μέγιστο δυνατό αποτύπωμα στην οικονομία.
Στο πλαίσιο αυτό, για το νέο ΕΠΑ 2026-2030, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προχώρησε στην ψήφιση νέου νόμου υλοποίησης, ώστε να αρθούν οι όποιες δυσλειτουργίες είχαν καταγραφεί στη διάρκεια του ΕΠΑ 2021-2025.
Ειδικότερα, με τον νόμο 5264/2025, ο οποίος είναι ο «εφαρμοστικός» του προγράμματος 2026-2030, επιδιώκεται:
*** Η επιτάχυνση διαδικασιών και ενιαία διαχείριση προγραμμάτων.
*** Η εναρμόνιση του ρυθμού υλοποίησης των έργων με τις ετήσιες και μεσοπρόθεσμες δημοσιονομικές δυνατότητες.
*** Η θέσπιση κανόνων και διαδικασιών έναρξης και ολοκλήρωσης των Προγραμματικών Περιόδων Ενίσχυση των μηχανισμών παρακολούθησης και ελέγχου Ενδυνάμωση των Υπηρεσιών Διαχείρισης των Προγραμμάτων.
*** Η ομαλή υποδοχή έργων χωρίς ενωσιακή συνδρομή από το συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του ΑΠΔΕ.
Μεταφορά έργων
Καθώς το ΕΠΑ αποτελεί ένα εργαλείο το οποίο καλύπτει έργα και παρεμβάσεις που χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους, δίνεται η δυνατότητα για μεταφορά έργων που κρίνονται μη επιλέξιμα από τα προγράμματα του περιλαμβάνουν κοινοτικά κονδύλια.
Για τον λόγο αυτόν, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχει ζητήσει από τις περιφέρειες και τα υπουργεία να εντάξουν στο νέο ΕΠΑ έργα που δεν ολοκληρώθηκαν στο προηγούμενο χρονικό διάστημα. Η σχετική προθεσμία λήγει στο τέλος του 2026.
(από την εφημερίδα «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»)