Σοβαρά ερωτήματα για τη φέρουσα ικανότητα, τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό δίκαιο και τον ρόλο των τοπικών κοινωνιών θέτει η πανελλαδική συμμαχία 58 οργανώσεων και 12 δήμων. Οι ομιλίες και οι δημόσιες παρεμβάσεις των τελευταίων ημερών κατέστησαν ένα πράγμα απολύτως σαφές: εξακολουθεί να ασκείται έντονη πίεση για την επιτάχυνση της επέκτασης της βιομηχανικής ιχθυοκαλλιέργειας μέσω του πλαισίου των ΠΟΑΥ, παρά

 τις αυξανόμενες περιβαλλοντικές, επιστημονικές, νομικές και κοινωνικές ανησυχίες. Την ίδια στιγμή, οι επαναλαμβανόμενες αναφορές στη βιωσιμότητα, την κοινωνική αποδοχή, τη φέρουσα ικανότητα, τη διαφάνεια, το δίκτυο Natura 2000, την Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα και την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική στρατηγική έρχονται σε έντονη αντίθεση με την πραγματικότητα στο πεδίο.

Σε ολόκληρη την Ελλάδα, οι προτεινόμενες περιοχές ΠΟΑΥ εγείρουν σοβαρά ερωτήματα: επιβαρυμένα ή υποβαθμισμένα υδάτινα σώματα βάσει της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα, προγνωστικά μοντέλα που καταδεικνύουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τεκμηριωμένη υποβάθμιση προστατευόμενων οικοτόπων Ποσειδωνίας, εγκαταλελειμμένες ή ανενεργές υποδομές, ανεπαρκής εποπτεία, περιορισμένη εφαρμογή των ελέγχων και σοβαρές ανησυχίες ως προς τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό δίκαιο. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ήδη ένα σοβαρό πρόβλημα κληρονομιάς από εγκαταλελειμμένες και ανενεργές υποδομές ιχθυοκαλλιέργειας. Το ζήτημα αυτό δεν μπορεί να αγνοείται τη στιγμή που η χώρα καλείται να επιταχύνει περαιτέρω την επέκταση του ίδιου βιομηχανικού μοντέλου. Πολλές από τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων στις οποίες βασίζονται οι συγκεκριμένοι σχεδιασμοί έχουν επίσης δεχθεί έντονη κριτική για παρωχημένα δεδομένα, ανεπαρκή ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και προβληματικές μεθοδολογίες.

Παράλληλα, η Ελλάδα καλείται να επεκτείνει ένα πολύ συγκεκριμένο βιομηχανικό μοντέλο: την εντατική εκτροφή σαρκοφάγων ειδών ψαριών σε ευαίσθητα παράκτια οικοσυστήματα. Πρόκειται για ένα παραγωγικό μοντέλο που δέχεται διεθνώς ολοένα και εντονότερη κριτική για τις περιβαλλοντικές του επιπτώσεις, την εξάρτησή του από άγριους ιχθυοπληθυσμούς ως πρώτη ύλη για ζωοτροφές και την πίεση που ασκεί στους θαλάσσιους οικοτόπους.

Ο δημόσιος διάλογος δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε αριθμούς εξαγωγών και στόχους παραγωγής, αγνοώντας την ευρύτερη οικονομική πραγματικότητα: τη φθίνουσα μακροπρόθεσμη δημιουργία θέσεων εργασίας, την αυξανόμενη συγκέντρωση του κλάδου, την εξάρτηση από δημόσια στήριξη, τις εκκρεμείς χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις και την οικονομική αξία που τίθεται σε κίνδυνο για τις ελληνικές ακτές, τα τουριστικά τοπία, την αλιεία και τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι επίσης η τάση υποβάθμισης του ρόλου των τοπικών κοινωνιών, του ουσιαστικού χωροταξικού σχεδιασμού και της πραγματικά ανεξάρτητης επιστημονικής τεκμηρίωσης. Η δημόσια αντίδραση παρουσιάζεται πολύ συχνά ως εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί, αντί να αναγνωρίζεται ως θεμιτή δημοκρατική απάντηση στην εκβιομηχάνιση περιοχών με υψηλή οικολογική, οικονομική και κοινωνική αξία.

Η διαβούλευση δεν μπορεί να είναι ουσιαστική όταν το πλαίσιο, οι τοποθεσίες και το ίδιο το μοντέλο επέκτασης εμφανίζονται ως προειλημμένα. Και η επιστημονική αξιοπιστία δεν μπορεί να υφίσταται όταν η ανεξάρτητη τεκμηρίωση απορρίπτεται απλώς επειδή είναι άβολη.

Οι ελληνικές ακτές δεν είναι αναλώσιμη βιομηχανική ζώνη. Είναι από τα σημαντικότερα μακροπρόθεσμα οικολογικά, οικονομικά, πολιτιστικά και κοινωνικά κεφάλαια της χώρας.

Τα στοιχεία

Η οικονομική αστάθεια
Οι πρόσφατες παρουσιάσεις έδωσαν έμφαση στην ανάπτυξη και στον χαρακτηρισμό του κλάδου ως «εθνικού πρωταθλητή», αποσιωπώντας τη σοβαρή οικονομική αστάθεια του τομέα, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης της μεγαλύτερης εταιρείας ιχθυοκαλλιέργειας στην Ελλάδα, η οποία σύμφωνα με πληροφορίες πωλήθηκε σε αξία μικρότερη από το ήμισυ του χρέους της ύψους περίπου 410 εκατ. ευρώ, αναγκάζοντας τις ελληνικές τράπεζες να απορροφήσουν ζημιές άνω των 200 εκατ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με δημόσια στοιχεία, περίπου τα 2/3 των μισθώσεων θαλάσσιων εκτάσεων παραμένουν απλήρωτα.

ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ


Η παραγωγή έχει αυξηθεί, όμως οι άμεσες θέσεις εργασίας στην ιχθυοκαλλιέργεια έχουν μειωθεί τα τελευταία 23 χρόνια, με τον αριθμό των εργαζομένων να φτάνει σε ιστορικό χαμηλό στην πιο πρόσφατη έκθεση της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024: 3.741 θέσεις εργασίας (πλήρους και μερικής απασχόλησης μαζί) — μόλις το 0,09% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα. Αυτό αντιστοιχεί σε μείωση 9% μέσα σε έναν μόνο χρόνο. Μετά από 23 χρόνια, η άμεση απασχόληση είναι χαμηλότερη από το 2002, παρά την ανάπτυξη του κλάδου και τις εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε ευρωπαϊκές και εθνικές επιδοτήσεις.

Εγκαταλελειμμένες vs ενεργές μονάδες
Η Ελλάδα διαθέτει 173 εγκαταλελειμμένες ιχθυοκαλλιέργειες, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο ToVimaInternational βασισμένη σε στοιχεία της ΜΚΟ OZON — σχεδόν 3 εγκαταλελειμμένες μονάδες για κάθε 5 ενεργές. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του ίδιου του κλάδου, σήμερα λειτουργούν μόλις 285 ιχθυοκαλλιέργειες.

Παραπλανητικά στοιχεία για τη χρήση άγριων ψαριών
Πέντε ανεξάρτητες μελέτες, συμπεριλαμβανομένων ερευνών που συνδέονται με τον FAO και αφορούν ειδικά σαρκοφάγα μεσογειακά είδηόπως η τσιπούρα και το λαβράκι, εκτιμούν ότι απαιτούνται από περίπου 1,25 έως 3,93 κιλά άγριων ψαριών για την παραγωγή 1 κιλού εκτρεφόμενου λαβρακιού / τσιπούρας (Misc. MarineFish). Η οργάνωση παραγωγών του κλάδου επιλέγει αντί αυτού να χρησιμοποιεί πρόσφατα τον παραπλανητικό λόγο 0,75 κιλά : 1 κιλό.

Καταστροφή της Ποσειδωνίας
Τουλάχιστον 28 επιστημονικές μελέτες από το 1999 έχουν τεκμηριώσει καταστροφή λιβαδιών Ποσειδωνίας πέρα από την περιοχή ακριβώς κάτω από τους κλωβούς, συμπεριλαμβανομένων επιπτώσεων σε σημαντικές αποστάσεις από τις μονάδες. Μελέτη επιστημόνων του ΕΛΚΕΘΕ το 2008 πρότεινε οι ιχθυοκαλλιέργειες να απέχουν τουλάχιστον 400 μέτρα από λιβάδια Ποσειδωνίας — πρόταση που δεν ενσωματώθηκε ποτέ στο πλαίσιο των ΠΟΑΥ του 2011. Καμία μελέτη δεν καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι επιπτώσεις περιορίζονται αποκλειστικά στην περιοχή κάτω από τους κλωβούς. Πρόσφατες μελέτες 2024–2026 από την ελληνική οργάνωση iSea και ξεχωριστά από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης επιβεβαιώνουν ότι η εκτεταμένη υποβάθμιση των λιβαδιών Ποσειδωνίας συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με επιπτώσεις που εκτείνονται έως και 3 χιλιόμετρα από τις μονάδες. Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν όσα είχαν ήδη τεκμηριωθεί πριν από περισσότερα από 20 χρόνια. Οι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες του συνδέσμου του κλάδου να απαξιώσει αυτή την έρευνα προκαλούν σοβαρό προβληματισμό.

Καταστροφή της Ποσειδωνίας
Πολλές ΣΜΠΕ των ΠΟΑΥ βασίζονται σε παρωχημένα δεδομένα βάσης, σε ορισμένες περιπτώσεις άνω των 30 ετών (τουλάχιστον 11 ετών στην καλύτερη περίπτωση), παραλείπουν τη σωρευτική αξιολόγηση επιπτώσεων και την προγνωστική μοντελοποίηση, αγνοούν προβλεπόμενες σοβαρές επιπτώσεις όπου πραγματοποιήθηκε μοντελοποίηση και προτείνουν επέκταση σε ήδη υποβαθμισμένα υδατικά σώματα σύμφωνα με την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα, όπως ο Αμβρακικός, ο Ευβοϊκός και ο Σαρωνικός.

Απουσία κοινωνικής αποδοχής
Η αντίδραση των τοπικών κοινωνιών είναι εκτεταμένη και διαρκεί εδώ και περισσότερα από 15–20 χρόνια. Δήμοι, τοπικές συμμαχίες, επιστήμονες, επαγγελματίες του τουρισμού, αλιείς και ομάδες πολιτών σε όλη την Ελλάδα αντιτίθενται ενεργά στις επεκτάσεις των ΠΟΑΥ, συμπεριλαμβανομένων δικαστικών προσφυγών που ηγούνται οι ίδιοι οι δήμοι. Μόνο στον Σαρωνικό και τον Αργολικό κόλπο, 11 δήμαρχοι έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους κατά της επέκτασης της βιομηχανικής ιχθυοκαλλιέργειας. Στην Εύβοια και τον Ξηρόμερο, οι δήμοι προσβάλλουν τα Προεδρικά Διατάγματα των περιοχών τους. Δεν πρόκειται για ξαφνική ή μεμονωμένη αντίδραση. Πρόκειται για μακροχρόνια αντίσταση απέναντι σε μια ρυπογόνα βιομηχανία και σε ένα ακραίο σχέδιο επέκτασης που προωθείται ανεύθυνα.

Ελλιπές νομικό πλαίσιο & συγκρούσεις συμφερόντων
Το ισχύον νομικό πλαίσιο των ΠΟΑΥ των ΠΟΑΥ επιτρέπει στους ίδιους τους φορείς της ιχθυοκαλλιέργειας να γίνονται διαχειριστές τεράστιων θαλάσσιων βιομηχανικών ζωνών και ταυτόχρονα να συμμετέχουν στην περιβαλλοντική παρακολούθηση αυτών των ίδιων περιοχών — δημιουργώντας μια δομική σύγκρουση συμφερόντων όπου ο ελεγχόμενος ουσιαστικά αυτοελέγχεται. Το πλαίσιο δεν περιλαμβάνει δεσμευτικά οικολογικά όρια, υποχρεωτικούς μηχανισμούς μείωσης παραγωγής όταν εμφανίζονται σοβαρές επιπτώσεις, ουσιαστικές εγγυήσεις αποκατάστασης ούτε διαφανή δημοσιοποίηση στοιχείων σχετικά με θνησιμότητα ψαριών, διαφυγές, παθογόνα και χρήση φαρμακευτικών ουσιών. Οι δήμοι και οι τοπικές κοινωνίες επίσης δεν έχουν κανέναν δεσμευτικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων, παρότι φέρουν τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες αυτών των αναπτύξεων.

Το ίδιο το πλαίσιο των ΠΟΑΥ του 2011 προβλέπει έως και 24πλάσια επέκταση των ζωνών ιχθυοκαλλιέργειας σε περίπου 240.000 στρέμματα κατά μήκος των ελληνικών ακτών — μια συνολική έκταση που δεν δημοσιοποιήθηκε παρά μόνο περισσότερο από δέκα χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου, έπειτα από επανειλημμένες αιτήσεις και πιέσεις για διαφάνεια από τον τότε δήμαρχο Πόρου.

Ανεξάρτητες επιστημονικές και νομικές αξιολογήσεις κατέληξαν επίσης στο συμπέρασμα ότι το πλαίσιο δεν συμμορφώνεται επαρκώς με βασικές υποχρεώσεις της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα, της Οδηγίας για τους Οικοτόπους, της Οδηγίας για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και της αρχής της προφύλαξης της ΕΕ. Η επιθετική προσπάθεια θεσμοθέτησης αυτού του βαθιά προβληματικού πλαισίου — ουσιαστικά νομιμοποιώντας δραστηριότητες που στο παρελθόν θεωρούνταν παράνομες — μέσω νομοθεσίας που ψηφίστηκε λίγο πριν την κατάρρευση της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ (4 Νοεμβρίου 2011) και υπογράφηκε από υπουργό συνδεδεμένο με ιχθυοκαλλιέργειες στην Κεφαλονιά, θα έπρεπε από μόνη της να αποτελεί σοβαρό καμπανάκι για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων και να έχει υποβληθεί σε πολύ αυστηρότερο δημόσιο έλεγχο.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο