Τουρκία: Μετά το Τέλος Μαΐου ο «Νόμος της Γαλάζιας Πατρίδας» για Αιγαίο, ΑΟΖ και Γκρίζες Ζώνες

Τουρκία: Μετά το Τέλος Μαΐου ο «Νόμος της Γαλάζιας Πατρίδας» για Αιγαίο, ΑΟΖ και Γκρίζες Ζώνες
της Βάνας Στέλλου
Τετ, 13 Μαΐου 2026 - 15:03

Η Άγκυρα περνά από τη ρητορική της «Γαλάζιας Πατρίδας» στη θεσμική της κατοχύρωση: το κυβερνών κόμμα AKP ετοιμάζεται να καταθέσει τέλος Μαΐου- αμέσως μετά το Κουρμπάν Μπαϊράμι τον νέο «Νόμο Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας», ένα αυτοτελές νομοσχέδιο που φιλοδοξεί να μετατρέψει τις τουρκικές διεκδικήσεις σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα σε δεσμευτικό εσωτερικό δίκαιο

Με αφορμή την ελληνοϊσραηλινή προσέγγιση, τις εντάσεις για τα 12 ναυτικά μίλια, τις «γκρίζες ζώνες», τα θαλάσσια πάρκα και τη Λιβύη, η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει ενιαία νομική βάση για την ΑΟΖ, την υφαλοκρηπίδα και τις θαλάσσιες ζώνες κυριαρχίας της, στέλνοντας παράλληλα μήνυμα αποτροπής προς την Αθήνα ότι το status quo στο Αιγαίο δεν θα αλλάξει μονομερώς.

Σύμφωνα με τη φιλοκυβερνητική Yeni Şafak, η Άγκυρα θεωρεί ότι η στενότερη στρατηγική σύμπλευση μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο περιορισμού της τουρκικής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο. 

Στην τουρκική αυτή αφήγηση, ο Νετανιάχου  αντιμετωπίζει αυτή τη γεωπολιτική σύμπραξη ως ένα «Εξάγωνο Συμμαχιών», μέσα από το οποίο το Ισραήλ ενθαρρύνει την Αθήνα να ακολουθεί πιο σκληρή γραμμή απέναντι στην Τουρκία, ώστε να περιοριστεί το περιθώριο ελιγμών της και να αποδυναμωθεί η διαπραγματευτική της αξία απέναντι στη Δύση. Η Άγκυρα θεωρεί όλο και περισσότερο τη διαμορφούμενη στρατιωτική και στρατηγική συνεργασία ως πιθανή απειλή, ιδιαίτερα εν μέσω του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα και των ευρύτερων περιφερειακών συνεπειών του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.

Η ίδια προσέγγιση υποστηρίζει ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες επιθυμούν πλέον την ένταξη της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, γεγονός που αποτυπώνεται —κατά την Άγκυρα— στις αμυντικές συμφωνίες της με το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία και την Ισπανία, στην επίσκεψη της Βασίλισσας Ματθίλδης του Βελγίου συνοδευόμενης από πολυπληθή επιχειρηματική αποστολή, αλλά και στην αυξημένη επαφή της Γερμανίας με την Άγκυρα. Στο ίδιο πλαίσιο, η γερμανική πίεση προς την Αθήνα να μην «δηλητηριάζει» τις ευρωτουρκικές σχέσεις παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι η Ελλάδα ανησυχεί για την ενίσχυση της θέσης της Τουρκίας, ενώ η ελληνοϊσραηλινή συνεργασία περιγράφεται ως σχέση αμοιβαίου στρατηγικού συμφέροντος.

Η τουρκική ανάλυση θεωρεί ότι η Ελλάδα επιχειρεί μια σειρά κινήσεων που μεταβάλλουν σταδιακά το status quo εις βάρος της Τουρκίας: 

- τα θαλάσσια πάρκα, 
- η επιστολή προς τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών για τα 12 ναυτικά μίλια, 
- οι όροι για άρση του casus belli προκειμένου η Άγκυρα να αποκτήσει πρόσβαση στα ευρωπαϊκά δάνεια SAFE,
 - καθώς και οι νέες διπλωματικές πρωτοβουλίες στη Λιβύη. 

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη λιβυκή διάσταση: παρά τις επαφές του Έλληνα ΥΠΕΞ Γιώργου Γεραπετρίτη με την ανατολική και δυτική Λιβύη, η τουρκική πλευρά προβάλλει ως απάντηση τη συνάντηση του Σαντάμ  Χαφτάρ και του υπουργού Άμυνας της Λιβύης στην Κωνσταντινούπολη, υποστηρίζοντας ότι η τουρκική επιρροή παραμένει καθοριστική. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η διαφορά ισχύος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας: ο ελληνικός αμυντικός προϋπολογισμός του 2025 εκτιμάται περίπου στα 8 δισ. δολάρια, ενώ στην αμυντική έκθεση SAHA Expo 2026, η Τουρκία φέρεται να πέτυχε εξαγωγές αντίστοιχου ύψους μέσα σε 3 ημέρες. Κατά αυτή τη συλλογιστική, η Αθήνα δεν αποτελεί στρατηγικό αντίπαλο ίδιου μεγέθους, όμως οι συνεργασίες της με τρίτους παίκτες —όπως η προοπτική στρατιωτικής συμφωνίας της Λευκωσίας με τη Γαλλία, η ενίσχυση της ισραηλινής παρουσίας στην περιοχή και η εγκατάσταση αντιαεροπορικών συστημάτων στα ελληνικά νησιά— αντιμετωπίζονται ως σοβαρή απειλή, καθώς θεωρούνται προσπάθεια ανατροπής της ισορροπίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το κυβερνών κόμμα AKP προωθεί το σημαντικότερο ίσως βήμα θεσμικής κατοχύρωσης του δόγματος της Γαλάζιας Πατρίδας: έναν αυτοτελή «Νόμο Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας», ο οποίος αναμένεται να κατατεθεί στη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση αμέσως μετά το Κουρμπάν Μπαϊράμι (31 Μαΐου) σύμφωνα με πληροφορίες της DW Türkçe από ανώτατα στελέχη του κόμματος. 

Η πρόταση, που παρουσιάζεται από την φιλοκυβερνητική Milliyet ως «Τουρκικός Νόμος Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας», βρίσκεται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας, με τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις, τις Ναυτικές Δυνάμεις και τη Διοίκηση του Λιμενικού να έχουν ήδη καταθέσει τις τεχνικές τους εισηγήσεις. 

Πάντως, ανώτερος Τούρκος αξιωματούχος που γνωρίζει το σχέδιο νόμου δήλωσε στο Middle East Eye ότι η προετοιμασία της νομοθεσίας βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και μήνες και ότι ο χρονισμός είναι σε μεγάλο βαθμό συμπτωματικός. «Ο ρυθμός της μελέτης καθόρισε τον χρονισμό», ανέφερε ο αξιωματούχος. Ένας λόγος, εξάλλου, που η Τουρκία δεν έχει υιοθετήσει μέχρι σήμερα τέτοια νομοθεσία είναι ότι, όπως και οι ΗΠΑ, δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). 

Ο στόχος είναι να συγκεντρωθούν κάτω από μία ενιαία νομική ομπρέλα όλες οι ρυθμίσεις που αφορούν την υφαλοκρηπίδα, τη συνορεύουσα ζώνη, την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και γενικότερα τα θαλάσσια σύνορα της Τουρκίας, ώστε ζητήματα που μέχρι σήμερα καλύπτονταν αποσπασματικά ή παρέμεναν σε νομικό κενό να αποκτήσουν ενιαία θεσμική βάση. Το νομοσχέδιο θα καλύπτει το Αιγαίο Πέλαγος, τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο και φιλοδοξεί να μετατρέψει το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας από στρατηγική αντίληψη σε δεσμευτικό μέρος του εσωτερικού δικαίου της Τουρκίας.

Συμφωνα με τη Milliyet, το βασικό πλεονέκτημα του νέου νόμου είναι πως αντικαθιστά ουσιαστικά το παλαιό πλαίσιο του 1982, το οποίο αφορούσε κυρίως τα χωρικά ύδατα, ενσωματώνοντας πλέον σύγχρονες έννοιες όπως η ΑΟΖ και η συνορεύουσα ζώνη. Ο νόμος θα ορίζει ρητά τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο στα 12 ναυτικά μίλια, ενώ στο Αιγαίο θα διατηρούνται στα 6 ναυτικά μίλια. Η τουρκική επιχειρηματολογία απορρίπτει την επέκταση στα 12 μίλια στο Αιγαίο με το επιχείρημα ότι αυτό θα οδηγούσε και την Ελλάδα στην ίδια κίνηση, μετατρέποντας —κατά την Άγκυρα— το Αιγαίο σε σχεδόν πλήρως ελεγχόμενο ελληνικό θαλάσσιο χώρο, σε σημείο ώστε ακόμη και ένα δρομολόγιο από την Κωνσταντινούπολη προς τη Σμύρνη να διέρχεται από ελληνικά χωρικά ύδατα. 

Παράλληλα, η κοινοβουλευτική απόφαση του 1995 περί casus belli παραμένει σε ισχύ, διατηρώντας τη γνωστή τουρκική θέση ότι μονομερής ελληνική επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια συνιστά λόγο σοβαρής σύγκρουσης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στα λεγόμενα «υπο-θέματα» του Αιγαίου: 

- τα θαλάσσια πάρκα που προωθεί η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 
- οι περιοχές αλιευτικών περιορισμών, 
- οι εντάσεις μεταξύ ελληνικού λιμενικού και τουρκικών αλιευτικών, αλλά και 
- οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες», δηλαδή νησιά, νησίδες και βραχονησίδες των οποίων το καθεστώς η Άγκυρα θεωρεί ανοιχτό. 

Σύμφωνα με τις τουρκικές πηγές, το νέο νομοσχέδιο θα εντάξει και αυτά τα ζητήματα σε ενιαία νομική βάση, ώστε οι διεκδικήσεις της Τουρκίας να αποκτήσουν σαφέστερη διεθνή νομική τεκμηρίωση. Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι, επειδή δεν είναι μέλος της ΕΕ, απάντησε στις ελληνικές κινήσεις μέσω του ΟΗΕ, δηλώνοντας ότι δεν αναγνωρίζει τα θαλάσσια πάρκα και άλλες μονομερείς πρωτοβουλίες της Αθήνας.

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του νομοσχεδίου αφορά την υποχρεωτική αδειοδότηση όλων των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την τουρκική υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ — οικονομικών, επιστημονικών, περιβαλλοντικών, ακόμη και πολιτιστικών. Η Τουρκία θα δηλώνει ρητά ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα και στην έρευνα και αξιοποίηση της υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ, σύμφωνα με τη Milliyet, μετά την ψήφιση του νόμου δεν θα μπορεί να πραγματοποιείται καμία δραστηριότητα σε οποιοδήποτε σημείο του Αιγαίου χωρίς τουρκική άδεια. 

Στο ίδιο πνεύμα, προβλέπεται νέα εξουσία για τον Πρόεδρο Ερντογάν να κηρύσσει «Θαλάσσιες Περιοχές Ειδικού Καθεστώτος» σε ζώνες όπου η Τουρκία δεν έχει ακόμη ανακηρύξει ΑΟΖ. Πρόκειται ουσιαστικά για μια «εξουσιοδότηση αποτροπής»: όχι άμεση επέκταση, αλλά τη δυνατότητα ενεργοποίησης της απόφασης όποτε κριθεί αναγκαίο, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας επέκτασης των τουρκικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των 6 ναυτικών μιλίων. Η Άγκυρα παρουσιάζει αυτή τη ρύθμιση ως μήνυμα αποφασιστικότητας απέναντι στην ελληνική θέση περί 12 μιλίων και ως προειδοποίηση προς όσους επιχειρούν να αλλάξουν το status quo.

Το νομοσχέδιο διατηρεί επίσης αμετάβλητες τις διατάξεις της Σύμβασης του Μοντρέ για τα Στενά και ξεκαθαρίζει ότι δεν επηρεάζει το ισχύον διεθνές καθεστώς. Αντίστοιχα, η Τουρκία δεν μεταβάλλει τη θέση της απέναντι στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, διατηρώντας τον ρόλο του «persistent objector» και αμφισβητώντας κυρίως τις διατάξεις που αφορούν την επέκταση χωρικών υδάτων, τη συνορεύουσα ζώνη και το καθεστώς των νησιών. 
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απόρριψη του λεγόμενου «Χάρτη της Σεβίλλης», ο οποίος —κατά την τουρκική θέση— αποδίδει δυσανάλογη ΑΟΖ στο Καστελόριζο και επιχειρεί να περιορίσει την Τουρκία στον κόλπο της Αττάλειας.

Η επίσημη τουρκική αφήγηση επιμένει ότι δεν πρόκειται για νέα επιθετική κίνηση ούτε για αμφισβήτηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923. Αντιθέτως, παρουσιάζεται ως μια προσπάθεια πλήρους νομικής θωράκισης των τουρκικών θέσεων απέναντι στην Ελλάδα σε δύο βασικά μέτωπα: την επέκταση των χωρικών υδάτων και τις θαλάσσιες ζώνες κυριαρχίας. 

Κατά την τουρκική προσέγγιση, δεν δημιουργούνται νέα δικαιώματα· μετατρέπονται σε εσωτερικό δίκαιο εκείνες οι διεκδικήσεις που η Άγκυρα προβάλλει εδώ και δεκαετίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. 

Προς το παρόν δεν υπάρχει ένδειξη αλλαγής της νομικής θέσης της Άγκυρας ή πρόθεσης αναζωπύρωσης των εντάσεων με την Αθήνα όπως συνέβη την περίοδο 2019–2021. Ωστόσο, οι εξελίξεις στην περιοχή παρακολουθούνται στενά στην Άγκυρα.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο