Τα ορυκτά καύσιμα παραμένουν στενά συνδεδεμένα με τη γεωπολιτική, αρχή που δεν ισχύει μόνο για τους εισαγωγείς, αλλά και τους εξαγωγείς. Με τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές να περνούν τη σοβαρότερη κρίση στη σύγχρονη ιστορία, η τύχη των χωρών-παραγωγών υδρογονανθράκων του Περσικού Κόλπου εξαρτάται από το πού βρίσκονται. Και αυτό γιατί ορισμένες κυβερνήσεις έχουν το γεωγραφικό περιθώριο να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ, ενώ κάποιες άλλες όχι.

Οι αλλαγές στις εξαγωγές πετρελαίου μεταξύ Μαρτίου 2026 και 2025 για τον Περσικό Κόλπο. Πηγή: Reuters.
Ο προφανής κερδισμένος είναι το Ιράν. Ελέγχοντας τον πορθμό, η Τεχεράνη επιτρέπει στα δικά της πλοία να εξέλθουν ανενόχλητα, έχοντας μάλιστα την πρόσθετη διευκόλυνση της (προσωρινής;) άρσης των αμερικανικών κυρώσεων. Ως εκ τούτου, οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν αυξήθηκαν 37% τον Μάρτιο σε ετήσια βάση, με το καθεστώς να αποκομίζει σχεδόν 6 δισεκατομμύρια δολάρια. Ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσό για μία χώρα σε μόνιμη οικονομική κρίση εδώ και δεκαετίες, ειδικά όταν ληφθούν υπόψη και τα τέλη “προστασίας” που πληρώνουν όσα πλοία περνούν τα Στενά.
Ένας δεύτερος ωφελημένος είναι η Σαουδική Αραβία. Αυτό που έσωσε το Ριάντ από μία ολοκληρωτική καταστροφή ήταν η ύπαρξη του αγωγού East-West και του τερματικού Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι υποδομές αυτές είχαν κατασκευαστεί κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράκ- Ιράν, ωστόσο υπολειτουργούσαν για πολλές δεκαετίες. Πλέον, βρίσκονται κοντά στο όριο της δυναμικότητάς τους, με τις φορτώσεις στο Yanbu να έχουν εκτοξευθεί κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μήνα, από το 1,3 εκατομμύρια bpd στα 4,5 εκατομμύρια bpd. Συνολικά, οι εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας μειώθηκαν κατά 26% τον Μάρτιο σε ετήσια βάση. Εντούτοις, η άνοδος των τιμών σηματοδότησε και την αύξηση των κερδών στα 13,55 δισεκατομμύρια δολάρια, κάτι ιδιαίτερα ικανοποιητικό μετά από μία διετία στάσιμων τιμών που είχαν πλήξει τα έσοδα της Σαουδικής Αραβίας.
Το “βάθρο” των νικητών συμπληρώνει το Ομάν, οι ακτές του οποίου βρίσκονται εκτός Περσικού Κόλπου. Το Μουσκάτ δεν χρειάστηκε να λάβει κάποια έκτακτα μέτρα ώστε να επωφεληθεί από την τρέχουσα κρίση, σε αντίθεση με τους γείτονές του. Οι εξαγωγές πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 26% τον Μάρτιο σε ετήσια βάση, με τα έσοδα να φτάνουν τα 2,9 δισεκατομμύρια δολάρια. Μακροπρόθεσμα, το Ομάν θα μπορούσε να επωφεληθεί και από τα σχέδια για ανάπτυξη νέων υποδομών προκειμένου να παρακαμφθούν τα Στενά του Ορμούζ, καθώς αποτελεί πολύ πιο αξιόπιστο εταίρο συγκριτικά με τη γειτονική Υεμένη.
Στην άλλη πλευρά, οι χαμένοι βρίσκονται σε ολοένα και δυσχερέστερη θέση. Τα ΗΑΕ αξιοποίησαν μεν το τερματικό Fujairah ώστε να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους, όμως οι υποδομές αυτές έχουν στοχοποιηθεί συχνά από τις ιρανικές επιθέσεις. Παράλληλα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ο στόλος των ΗΑΕ ήταν εκείνος με τη μεγαλύτερη παρουσία εντός του Περσικού Κόλπου κατά το ξέσπασμα της σύγκρουσης. Οι εξαγωγές πετρελαίου των ΗΑΕ μειώθηκαν κατά 30% τον Μάρτιο, ενώ τα έσοδα περιορίστηκαν στα 6,6 δισεκατομμύρια δολάρια, κυρίως χάρη στην άνοδο των τιμών.
Σε πολύ χειρότερη θέση είναι το Ιράκ, το Κατάρ, και το Κουβέιτ, χώρες που δεν έχουν καμία εναλλακτική διέξοδο από τον πορθμό. Το Ιράκ κατέγραψε τις μεγαλύτερες απώλειες, με μείωση 82% στις εξαγωγές και μόλις 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα. Το Κουβέιτ δέχθηκε επίσης έντονες πιέσεις, με 80% μείωση εξαγωγών και έσοδα 864 εκατομμυρίων δολαρίων. Τέλος, το Κατάρ σημείωσε μείωση 76% στις εξαγωγές του Μαρτίου και έσοδα 554 εκατομμυρίων δολαρίων.

Οι αλλαγές στα κέρδη από τις εξαγωγές πετρελαίου μεταξύ Μαρτίου 2026 και 2025 για τον Περσικό Κόλπο. Πηγή: Reuters.
Οι συνέπειες της τρέχουσας κρίσης δεν πρέπει να υποτιμηθούν. Ο περιορισμός των εσόδων δεν αποτελεί προσωρινό πρόβλημα για τις χώρες αυτές, αντιθέτως προστίθεται στο κόστος που θα κληθούν να πληρώσουν ώστε να επισκευάσουν τις ζημιές που έχουν υποστεί πολλές υποδομές τους. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος αυτός υπενθύμισε σε πολλούς τον μόνιμο κίνδυνο της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Για ορισμένους, αυτό μπορεί να σημαίνει επένδυση σε έργα υδρογονανθράκων εκτός Μέσης Ανατολής. Για τους περισσότερους, όμως, η λύση βρίσκεται στις άλλες μορφές ενέργειας, όπως οι ΑΠΕ και η πυρηνική. Συνεπώς, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις μπορεί να αποδειχθούν πολύ πιο δραματικές για τα καθεστώτα του Περσικού Κόλπου.