Ωστόσο, πίσω από αυτή την αποστολή κρύβεται μια ευρύτερη στρατηγική προσπάθεια: ένας νέος αγώνας μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας για την επιστροφή του ανθρώπου στην επιφάνεια της Σελήνης.
Αυτή τη φορά, ο αγώνας δεν αφορά μόνο σημαίες και αποτυπώματα. Η χώρα που θα φτάσει πρώτη εκεί θα μπορούσε να αποκτήσει πλεονέκτημα στην επιλογή του πού θα κατασκευαστεί η μελλοντική σεληνιακή υποδομή, στον καθορισμό τεχνικών προτύπων και στη διαμόρφωση της επόμενης φάσης της εξερεύνησης του διαστήματος.
Στην εκδήλωση Ignition της NASA την περασμένη εβδομάδα, αξιωματούχοι διατύπωσαν αυτό το διακύβευμα με σαφήνεια. Η NASA προσπαθεί να επιστρέψει τους Αμερικανούς στη Σελήνη πριν από την Κίνα — και πριν από το τέλος της θητείας του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Τζάρετ Άιζακμαν, ο δισεκατομμυριούχος που ορίστηκε από τον Τραμπ για να ηγηθεί της NASA, το έθεσε ως εξής: «Η NASA έχει δηλώσει ότι θα επιστρέψουμε τους Αμερικανούς στη Σελήνη πριν από το τέλος της θητείας του Προέδρου Τραμπ. Ο μεγάλος ανταγωνιστής μας είπε πριν από το 2030. Η διαφορά μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας θα μετρηθεί σε μήνες, όχι σε χρόνια.»
Έτσι, ο αγώνας έχει ξεκινήσει, τουλάχιστον πολιτικά. Η NASA εργάζεται πάνω σε ένα επιταχυνόμενο σχέδιο για την αποστολή Αμερικανών στη Σελήνη έως τις αρχές του 2028, ενώ ο Γου Γουέιρεν, επικεφαλής σχεδιαστής του σεληνιακού προγράμματος της Κίνας, δήλωσε: «Μέχρι το 2030, ο κινεζικός λαός θα είναι σίγουρα σε θέση να πατήσει το πόδι του στη Σελήνη. Αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα».
Ο Κάσεϊ Ντρέγιερ, επικεφαλής της διαστημικής πολιτικής στην Planetary Society, δεν πιστεύει ότι ο στόχος του 2028 είναι ρεαλιστικός. Ωστόσο, αναφέρει ότι η Κίνα έχει καταστεί ένα χρήσιμο αντίβαρο για τη NASA και τους υποστηρικτές της. «Η Κίνα έχει ενισχύσει τις φιλοδοξίες της για διαστημικές πτήσεις στη Σελήνη», είπε. «Εδώ και αρκετά χρόνια έχουν θέσει ως στόχο να προσγειώσουν τους αστροναύτες τους στην επιφάνεια της Σελήνης, για να κατασκευάσουν μια σεληνιακή βάση... Είναι ένας χρήσιμος τρόπος για να κινητοποιήσουν την πολιτική υποστήριξη».
Ένας μαραθώνιος, όχι ένα σπριντ
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ δεσμεύονται να επιστρέψουν στη Σελήνη. Το 2019, ο τότε αντιπρόεδρος Μάικ Πενς είχε δηλώσει ότι οι Αμερικανοί αστροναύτες θα επέστρεφαν στην επιφάνεια της Σελήνης έως το 2024. Ωστόσο, οι πολιτικές προτεραιότητες άλλαξαν και η προθεσμία αυτή πέρασε χωρίς να τηρηθεί.
Σε αυτό το σημείο ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι η Κίνα έχει το πλεονέκτημα. Ο Ντιν Τσενγκ, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Μελετών Potomac και μακροχρόνιος εμπειρογνώμονας στο διαστημικό πρόγραμμα της Κίνας, λέει ότι αυτός ο νέος αγώνας δεν είναι σπριντ όπως το πρόγραμμα Apollo, αλλά μαραθώνιος. Αυτή τη φορά, ο στόχος δεν είναι απλώς να επισκεφθούν τη Σελήνη, αλλά να μείνουν εκεί.
«Ένα από τα εντυπωσιακά στοιχεία του κινεζικού διαστημικού προγράμματος είναι ότι δεν κάνουν πάρα πολλές προβλέψεις», είπε ο Τσενγκ. «Αλλά αυτές που κάνουν, τις εκπληρώνουν απολύτως.» Γι' αυτό, λέει, ο στόχος της Κίνας για το 2030 έχει βαρύτητα.
Δεν βλέπουν όλοι την παρούσα στιγμή ως έναν πραγματικό αγώνα. Ο Κέβιν Όλσεν, Καναδός ερευνητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, υποστηρίζει ότι οι Αμερικανοί θα είναι πάντα οι πρώτοι που έφτασαν στη Σελήνη και ότι, τελικά, και οι δύο πλευρές κατευθύνονται προς εκεί ούτως ή άλλως.
Σημειώνει επίσης ότι το πρόγραμμα Artemis δεν είναι αποκλειστικά αμερικανική προσπάθεια. Η NASA συνεργάζεται με την Καναδική Διαστημική Υπηρεσία, την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία, και την Ιαπωνική Υπηρεσία Διαστημικής Εξερεύνησης. Ο Όλσεν λέει ότι το «Artemis» είναι λιγότερο εθνική επιχείρηση από ό,τι ήταν το Apollo.
«Είναι κάτι μεγαλύτερο από αυτό», είπε. «Είναι ένα σκαλοπάτι για να προχωρήσουμε πιο μακριά από τη Σελήνη. Δεν είμαστε εκεί απλώς για να διεκδικήσουμε ένα κομμάτι της. Δεν είμαστε εκεί απλώς για να αποκτήσουμε πόρους. Είμαστε εκεί για να εξερευνήσουμε προς όφελος όλης της ανθρωπότητας.» Ωστόσο, ο χρόνος έχει σημασία. Ο Ντρέγιερ λέει ότι ο στόχος του 2028 καθοδηγείται εν μέρει από την πολιτική. «Είναι το τελευταίο έτος της δεύτερης θητείας του Προέδρου Τραμπ και υπάρχει έντονη επιθυμία από το Λευκό Οίκο να πραγματοποιηθεί αυτό υπό την προεδρία του Προέδρου Τραμπ», είπε.
Γιατί ο νότιος πόλος της Σελήνης έχει σημασία
Η επείγουσα ανάγκη δεν είναι μόνο πολιτική. Είναι και γεωγραφική. Τόσο η Κίνα όσο και οι ΗΠΑ έχουν αναφερθεί στην ίδρυση σεληνιακών βάσεων κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης. Επιστήμονες και σχεδιαστές θεωρούν την περιοχή αυτή ιδιαίτερα πολύτιμη, καθώς ορισμένοι βαθιές κρατήρες εκεί βρίσκονται σε μόνιμη σκιά και ενδέχεται να περιέχουν πάγο.
Ο Ντρέγιερ λέει ότι αυτό έχει σημασία επειδή το νερό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για πόσιμο νερό, οξυγόνο για αναπνοή και καύσιμο για πυραύλους. «Αυτό σημαίνει απλώς ότι είναι αρκετά κρύο ώστε να μπορείς να παγιδεύσεις νερό και πάγο για δισεκατομμύρια χρόνια», είπε. «Παίρνεις το νερό, διαχωρίζεις τα δύο μόρια και μπορείς να φτιάξεις καύσιμο για πυραύλους. Μπορείς να αναπνεύσεις οξυγόνο, μπορείς να το πιεις.»
Αυτό σημαίνει ότι η χώρα που θα προσγειωθεί πρώτη μπορεί να έχει την πρώτη επιλογή από τις πιο χρήσιμες τοποθεσίες. Ακούγοντας τον Άιζακμαν στην εκδήλωση Ignition, η αίσθηση του επείγοντος ήταν αδιαμφισβήτητη. «Δεν πρόκειται να γιορτάσουμε την τήρηση υπερβολικών απαιτήσεων, πολιτικών ή γραφειοκρατικών διαδικασιών», είπε. Αντίθετα, τόνισε την ανάγκη να αυξηθεί ο ρυθμός των σεληνιακών αποστολών.
Αυτός ο ρυθμός θα μπορούσε να έχει σημασία μακροπρόθεσμα, λέει ο Τσενγκ. «Φανταστείτε την [Κίνα] να δημιουργεί ένα σεληνιακό φυλάκιο και να εναλλάσσει το πλήρωμα κάθε έξι μήνες», είπε. Αν οι ΗΠΑ πηγαίνουν στη Σελήνη μόνο μία φορά το χρόνο, ή και λιγότερο, ο Τσενγκ υποστηρίζει ότι αυτό θα μπορούσε να έχει συνέπειες πέρα από το κύρος.
«Ποια πιστεύετε ότι θα είναι η κυρίαρχη γλώσσα των διαστημικών ταξιδιών;», ρώτησε. «Αν υπάρχουν συνεχείς κινεζικές αποστολές και σπάνιες αμερικανικές αποστολές, τι σας κάνει να πιστεύετε ότι η γλώσσα των διαστημικών ταξιδιών θα είναι τα αγγλικά; Και δεν είναι μόνο η γλώσσα όπως την εννοούμε εμείς. Είναι και οι μορφές δεδομένων.» Σε αυτό το σενάριο, λέει, η χώρα που θα κατασκευάσει την πρώτη μόνιμη βάση θα μπορούσε να συμβάλει στον καθορισμό των κανόνων και των τεχνικών προτύπων για ό,τι ακολουθήσει.
Ένας διαστημικός αγώνας δισεκατομμυριούχων
Μια σημαντική πρόκληση για τη NASA είναι η χρηματοδότηση. Ο Ντρέγιερ αναφέρει ότι, προσαρμοσμένα στον πληθωρισμό, η NASA δαπανούσε περίπου 43 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στο αποκορύφωμα του προγράμματος Apollo. Συγκριτικά, ο συνολικός προϋπολογισμός της NASA το 2025 ήταν περίπου 25 δισεκατομμύρια δολάρια.
Για να καλύψει αυτό το κενό, η NASA βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον ιδιωτικό τομέα, ειδικά για το διαστημικό σκάφος που προορίζεται να μεταφέρει αστροναύτες από τη σεληνιακή τροχιά στην επιφάνεια της Σελήνης. Αυτό έχει δημιουργήσει έναν παράλληλο διαγωνισμό μεταξύ δύο εταιρειών που διευθύνονται από δισεκατομμυριούχους.
Η SpaceX, η οποία αρχικά είχε αναλάβει την κατασκευή του σεληνιακού σκάφους προσγείωσης, υστέρησε σε σχέση με το χρονοδιάγραμμα. Η NASA επέκτεινε τότε τον διαγωνισμό. Τώρα, η SpaceX του Έλον Μασκ και η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος εργάζονται και οι δύο για να ετοιμάσουν τα οχήματά τους. Η SpaceX αναπτύσσει το Starship, ενώ η Blue Origin κατασκευάζει το σκάφος προσγείωσης Blue Moon Mark 2. Η NASA έχει δηλώσει ότι θα πετάξει με όποιον πάροχο είναι έτοιμος πρώτος.
Ο Ντρέγιερ λέει ότι αυτό καθιστά τη NASA εξαρτημένη από εταιρείες τις οποίες δεν ελέγχει πλήρως. «Αν ο Μπέζος ήθελε αύριο, θα μπορούσε να κλείσει τη Blue Origin και να αποχωρήσει από όλη αυτή την υπόθεση», είπε. «Δεν λέω ότι θα το κάνει ή ότι είναι πιθανό, αλλά είναι μεγάλη εξουσία να ανατεθεί σε μια χούφτα ατόμων… για να επιτευχθεί αυτό που ονομαστικά είναι ένας εθνικός στόχος.»
Αυτή η δυναμική είναι μέρος αυτού που κάνει αυτόν τον νέο διαστημικό αγώνα τόσο διαφορετικό από τον προηγούμενο: μια προσπάθεια υπό την ηγεσία των ΗΠΑ που περιλαμβάνει διεθνείς εταίρους και ιδιωτικές εταιρείες, παράλληλα με ένα κινεζικό πρόγραμμα που καθοδηγείται από μακροπρόθεσμο κρατικό σχεδιασμό.
Ο Τσενγκ λέει ότι το Πεκίνο βλέπει τη Σελήνη ως κάτι περισσότερο από έναν προορισμό. «Όταν προσγειωθούν, ειδικά αν νικήσουν τους Αμερικανούς, το μήνυμα δεν θα είναι μόνο ότι μπορούμε να το κάνουμε αυτό, αλλά ότι οι Αμερικανοί έχουν χάσει τις ικανότητές τους», είπε.
Και για τις δύο χώρες, η Σελήνη είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Οποιαδήποτε μελλοντική σεληνιακή βάση θεωρείται ευρέως ως ένα σκαλοπάτι για βαθύτερη εξερεύνηση του διαστήματος — προς τον Άρη και πέρα από αυτόν.