ευθραυστότητα των παραδοσιακών διαδρομών και ώθησε τη Βαγδάτη να αναζητήσει άμεσα εναλλακτικές. Τα σημάδια προσέγγισης Ιράκ–Συρίας αποτυπώνονται σε έργα μεταφοράς πετρελαίου, είτε μέσω αναβίωσης παλαιών είτε μέσω δημιουργίας νέων αγωγών, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από το Ορμούζ και την ενίσχυση των χερσαίων διαδρομών και της Μεσογείου.
Οι κινήσεις αυτές δεν περιορίζονται στα σύνορα Ιράκ–Συρίας, αλλά συνδέονται άμεσα με τη στρατηγική θέση της Τουρκίας ως σημαντικού ενεργειακού κόμβου, μέσω του λιμανιού του Τζεϊχάν.
Διακοπές στις εξαγωγές
Με την κλιμάκωση του πολέμου και τις επιπτώσεις στη ναυσιπλοΐα, η κρίση στις ιρακινές εξαγωγές έγινε άμεσα αισθητή. Η Βαγδάτη αναγκάστηκε να λάβει επείγοντα μέτρα, καθώς οι εξαγωγές από τα νότια λιμάνια σχεδόν σταμάτησαν.
Σύμφωνα με το Ιρακινό Πρακτορείο Ειδήσεων (INA), στις 16 Μαρτίου ο υπουργός Πετρελαίου δήλωσε ότι, λόγω των προβλημάτων στο Ορμούζ, άνοιξαν διαγωνισμοί για τη μεταφορά πετρελαίου μέσω Συρίας και Ιορδανίας. Ελλείψει κατάλληλων υποδομών αγωγών, η μεταφορά θα γίνεται προσωρινά με βυτιοφόρα προς τα λιμάνια Μπανιγιάς και Άκαμπα.
Το πρακτορείο Xinhua, επικαλούμενο Ιρακινούς οικονομολόγους, αναφέρει ότι η απόφαση αυτή ασκεί σημαντική πίεση στην ιρακινή οικονομία, δεδομένου ότι πάνω από το 90% των εσόδων της προέρχεται από το πετρέλαιο. Οι ίδιοι (οικονομολόγοι) επισημαίνουν ότι οι πρόσφατες κινήσεις αποτελούν αντίδραση σε μια κρίση και όχι μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής, προειδοποιώντας ότι η διαχείριση χωρίς ενιαίο όραμα ενδέχεται να οδηγήσει σε κακοσχεδιασμένες αποφάσεις.
Εναλλακτικές διαδρομές
Καθώς η κρίση φαίνεται να παρατείνεται, η ιρακινή κυβέρνηση εξετάζει στρατηγικές που υπερβαίνουν τα προσωρινά μέτρα, με στόχο την απόκτηση μεγαλύτερης ευελιξίας στο μέλλον, περιλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης του δικτύου μεταφοράς πετρελαίου.
Στις 26 Μαρτίου, το INA ανέφερε ότι η Βαγδάτη εξετάζει την κατασκευή νέου αγωγού προς το λιμάνι Μπανιγιάς, που θα συνδέει τη Βασόρα με τη Συρία και την Ιορδανία. Το υπουργείο Πετρελαίου ανέφερε ότι το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, αλλά στοχεύει στην ενίσχυση της ευελιξίας μεταφοράς σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπως το κλείσιμο του Ορμούζ.
Παράλληλα, εξετάζεται η αξιοποίηση του αγωγού προς την Άκαμπα στην Ιορδανία, καθώς και η δημιουργία γραμμών μεταφοράς με βυτιοφόρα προς την Τουρκία, την Ιορδανία και τη Συρία. Οι σχετικές επαφές με μεταφορικές εταιρείες και αγοραστές πραγματοποιούνται μέσω του SOMO (State Oil Marketing Organization).
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης την αύξηση της εξαγωγικής ικανότητας μέσω του λιμανιού του Τζεϊχάν σε περίπου 650.000 βαρέλια ημερησίως, μειώνοντας την εξάρτηση από τη νότια διαδρομή και ενισχύοντας τις επενδύσεις σε αγωγούς που διέρχονται από τη Συρία, την Τουρκία και την Ιορδανία.
Συγκλίσεις συμφερόντων
Η Συρία αναδεικνύεται σε δυνητικό ωφελούμενο και εταίρο, καθώς η ανάγκη της Βαγδάτης για νέες διαδρομές συμπίπτει με τη ζήτηση της Δαμασκού για σταθερές και χαμηλού κόστους προμήθειες πετρελαίου.
Συριακά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν στις 28 Μαρτίου ότι ο νέος αγωγός Ιράκ–Συρίας θα μπορούσε να μεταφέρει από 700.000 έως 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως, έναντι περίπου 300.000 του παλαιού αγωγού. Το έργο απαιτεί σημαντικές επενδύσεις: η αποκατάσταση του παλαιού αγωγού εκτιμάται στα 8 δισ. δολάρια, ενώ η κατασκευή νέου ξεπερνά τα 4,5 δισ. δολάρια.
Ιρακινοί οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι ο αγωγός χρειάζεται σχεδόν πλήρη ανακατασκευή, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συμμετοχή διεθνών εταιρειών και χρηματοδότησης. Το βασικό εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει η έλλειψη εσωτερικής πολιτικής συναίνεσης στο Ιράκ.
Ο πόλεμος επηρεάζει όχι μόνο την προσφορά ενέργειας αλλά και τις οικονομικές συμμαχίες στην περιοχή. Καθώς το Ιράκ επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις εξαγωγές του, η Τουρκία αναδεικνύεται σε βασικό παίκτη στην αναδιαμόρφωση των ενεργειακών διαδρομών μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ενώ η προσέγγιση με τη Συρία φαίνεται να υπαγορεύεται από γεωπολιτική αναγκαιότητα.