Καθώς οι πάγοι της Αρκτικής υποχωρούν, ένα σχετικά νέο θαλάσσιο πέρασμα αποκτά αυξανόμενη στρατηγική σημασία. Η σταδιακή ενίσχυση της ναυσιπλοΐας κατά μήκος της Northern Sea Route επαναφέρει τη Γροιλανδία στον σκληρό πυρήνα της γεωοικονομικής εξίσωσης, ενώ ταυτόχρονα εντείνει το στρατηγικό ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για μια περιοχή που μέχρι πρότινος θεωρείτο περιφερειακή.
Τα στοιχεία της Ομάδας Εργασίας για την Προστασία του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος της Αρκτικής (PAME) του Arctic Council είναι αποκαλυπτικά. Ο αριθμός των πλοίων που δραστηριοποιήθηκαν στην Αρκτική έφθασε σε ιστορικό υψηλό το 2025. Συνολικά, 1.812 μοναδικά πλοία εισήλθαν στην περιοχή εφαρμογής του Polar Code. Πρόκειται για αύξηση 40% σε σύγκριση με το 2013, όταν ξεκίνησε η συλλογή δεδομένων. Ο όρος «μοναδικά πλοία» σημαίνει ότι κάθε πλοίο καταμετράται μία φορά, παρότι πολλά εισέρχονται στην περιοχή πολλές φορές ετησίως.
Συγκρίνοντας το 2013 με το 2025, η συνολική απόσταση που διανύθηκε εντός της περιοχής του Polar Code αυξήθηκε κατά 95%, από 6,1 εκατ. ναυτικά μίλια σε 11,9 εκατ. ναυτικά μίλια. Η απόσταση αφορά το άθροισμα των διανυθέντων μιλίων από κάθε πλοίο.
Ο αριθμός των μοναδικών πλοίων που εισέρχονται στην περιοχή είναι διαχρονικά υψηλότερος τον Σεπτέμβριο, όταν η έκταση του θαλάσσιου πάγου βρίσκεται στο ετήσιο χαμηλό της.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, 1.060 πλοία εισήλθαν στην περιοχή του Polar Code, επί συνόλου 1.812 για όλη τη χρονιά, αντιπροσωπεύοντας το 58% της ετήσιας κίνησης.
Τα αλιευτικά σκάφη αποτελούν τον συχνότερο τύπο πλοίου στην Αρκτική, αντιπροσωπεύοντας το 40% του συνόλου των πλοίων που εισήλθαν στην περιοχή του Polar Code. Ακολουθούν τα πλοία γενικού φορτίου.
Μεταξύ 2013 και 2025, ο τύπος πλοίου με τη μεγαλύτερη αύξηση ήταν τα δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου, με άνοδο 396% σε βάθος 12ετίας. Στη δεύτερη θέση καταγράφονται τα πλοία μεταφοράς χύδην ξηρού φορτίου, με αύξηση 156% το 2025 σε σχέση με το 2013. Σημαντική είναι και η άνοδος των κρουαζιερόπλοιων, τα οποία αυξήθηκαν κατά 123% την ίδια περίοδο.
Οι μεταβολές στο θαλάσσιο περιβάλλον, όπως η μείωση της έκτασης του πάγου και η απώλεια παλαιότερου, παχύτερου πάγου, έχουν σημαντικές επιπτώσεις, επιτρέποντας μεγαλύτερες περιόδους ναυσιπλοΐας και πρόσβαση σε περιοχές που έως πρότινος ήταν δυσπρόσιτες.
«Πολλοί λόγοι συμβάλλουν στην αύξηση της ναυτιλίας στην Αρκτική», δήλωσε ο Hjalti Hreinsson, αναπληρωτής γραμματέας της PAME και διαχειριστής του συστήματος ASTD. «Ένας από αυτούς, και ίσως ο σημαντικότερος, είναι η αύξηση της εκμετάλλευσης φυσικών πόρων. Σε σύγκριση με άλλες θαλάσσιες περιοχές παγκοσμίως, τα πλοία στην Αρκτική δεν είναι πολλά, ωστόσο νέα έργα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τα στατιστικά στοιχεία».
Θαλάσσιες διαδρομές
Η απώλεια πάγου στην Αρκτική επιταχύνεται, ανοίγοντας σημαντικά συντομότερες διαδρομές στο παγκόσμιο εμπόριο.
Πέρα από τα σημαντικά αποθέματα πετρελαίου και σπάνιων γαιών που διαθέτει η περιοχή, η τήξη των πάγων επιτρέπει τη δραστική συντόμευση των θαλάσσιων διαδρομών.
Από το 1980, η ελάχιστη ετήσια έκταση πάγου στην Αρκτική, το χαμηλότερο επίπεδο που καταγράφεται κάθε χρόνο, έχει μειωθεί κατά 39%. Παράλληλα, η Αρκτική αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για τη Ρωσία, τόσο για τη μεταφορά φορτίων όσο και για λόγους στρατιωτικής ασφάλειας. Πιο πρόσφατα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι η Γροιλανδία -έδαφος το οποίο έχει απειλήσει να αποκτήσει- είναι κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια των ΗΠΑ.
Η θαλάσσια κυκλοφορία αυξάνεται καθώς οι πάγοι υποχωρούν με αξιοσημείωτο ρυθμό. Ενδεικτικά, η απώλεια της ελάχιστης έκτασης πάγου μεταξύ 1980 και 2025 υπερβαίνει σε μέγεθος τη χερσαία έκταση της Ινδίας.
Μεταξύ των βασικών ναυτιλιακών διαδρόμων της περιοχής συγκαταλέγονται η Βόρεια Θαλάσσια Οδός και το Βορειοδυτικό Πέρασμα.
Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός, ειδικότερα, βρίσκεται στον πυρήνα των στρατηγικών επιδιώξεων της Ρωσίας. Το 2025, το πρώτο πλοίο ολοκλήρωσε διέλευση Κίνας-Ευρώπης μέσω της διαδρομής αυτής σε περίπου 20 ημέρες, καλύπτοντας 7.850 ναυτικά μίλια. Αντιθέτως, η νότια διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ διαρκεί περίπου 27 ημέρες και εκτείνεται σε 11.167 ναυτικά μίλια.
Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η ακόμη συντομότερη Υπερπολική Διαδρομή, που διέρχεται απευθείας από τον Βόρειο Πόλο, θα μπορούσε να καταστεί βιώσιμη ακόμη και από το 2059 και μετά. Εφόσον οι πάγοι υποχωρήσουν περαιτέρω, η Υπερπολική Διαδρομή θα μειώσει ακόμη περισσότερο τις αποστάσεις και το κόστος μεταφοράς, ενισχύοντας σημαντικά τη γεωπολιτική και οικονομική σημασία της Αρκτικής. Προς το παρόν παραμένει σε μεγάλο βαθμό μη χρησιμοποιήσιμη, λόγω του πάχους των πάγων.
Η Γροιλανδία δεν πρόκειται να εξελιχθεί σε «νέα Σιγκαπούρη» για τη ναυτιλία. Το θεσμικό, δημογραφικό και κλιματικό της περιβάλλον δεν το επιτρέπει. Ωστόσο, μετατρέπεται σταδιακά σε κρίσιμο γεωοικονομικό σημείο ελέγχου της αρκτικής περιμέτρου. Για τις ΗΠΑ, η σημασία της δεν αφορά μόνο τη ναυτιλία, αλλά την ισορροπία ισχύος στον Βόρειο Πόλο. Για τη διεθνή ναυτιλία, το Αρκτικό Πέρασμα παραμένει μια επιλεκτική, ενεργειακά προσανατολισμένη οδός με προοπτική σταδιακής διεύρυνσης, εφόσον οι τεχνολογικές και γεωπολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν.
Βόρειο Πέρασμα
Οι Έλληνες εφοπλιστές, που κυριαρχούν στις θάλασσες, είναι πρωτοπόροι στη διέλευση και το Βόρειου Περάσματος. Με πλοία ειδικά σχεδιασμένα, τα λεγόμενα «Ice Class», πέτυχαν, ήδη από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, να είναι από τους πρώτους που κατέκτησαν το δύσκολο πέρασμα. Η πρώτη ναυτιλιακή ελληνική εταιρεία η οποία έστειλε πλοίο της να διαπλεύσει το Βόρειο Πέρασμα ήταν η Lavinia, του ομίλου της οικογένειας του κ. Πάνου Λασκαρίδη. Πρωτιές κατέγραψαν όμως και η Dyanagas, του ομίλου του κ. Γιώργου Προκοπίου με το OB RINER, που ήταν το πρώτο LNG carrier που διέσχισε τη Northern Sea Route, αλλά και η Tsakos Energy Navigation.
(από την εφημερίδα «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»)