«Δύναμη πυρός» σε σπάνιες γαίες ετοιμάζει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αντιμετωπίζοντας πλέον τα κρίσιμα ορυκτά ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας, κινητοποιώντας κεφάλαια, αποθέματα και συμμαχίες.
Είχε προηγηθεί αντίστοιχη πρωτοβουλία της Ε.Ε. στα τέλη του περασμένου έτους, με προώθηση κοινών προμηθειών και αποθεματοποιήσεων, παρότι παραμένει εγκλωβισμένη σε δομική εξάρτηση και κανονιστική αδράνεια, πληρώνοντας το κόστος της καθυστέρησης. Οι σπάνιες γαίες αποτελούν τη «στρατηγική αρτηρία» της παγκόσμιας ισχύος που η Κίνα ελέγχει σε βάθος - από την εξόρυξη έως την επεξεργασία και τους μαγνήτες, κατέχει ένα σχεδόν πλήρες μονοπώλιο. Αυτός ο έλεγχος μεταφράζεται σε γεωπολιτική μόχλευση, ικανή να παραλύσει βιομηχανίες, άμυνα και ενεργειακή μετάβαση. Στις ΗΠΑ και την Ε.Ε., περίπου 50 μεταλλικά στοιχεία και ορυκτά έχουν χαρακτηριστεί ζωτικής σημασίας για τις βιομηχανικές και στρατιωτικές ανάγκες, μεταξύ των οποίων το λίθιο, ο γραφίτης, το κοβάλτιο, το μαγγάνιο και οι σπάνιες γαίες.
Η επιρροή της Κίνας βασίζεται στο σχεδόν μονοπώλιο που έχει στις αλυσίδες εφοδιασμού σπάνιων γαιών. Κατέχει το 70% των μεταλλευμάτων που εξορύσσονται, πάνω από το 90% των εξευγενισμένων υλικών και τα εννέα δέκατα των μαγνητών που κατασκευάζονται από αυτά. Έχει συγκεντρώσει τη βιομηχανία σε μια «χούφτα» εθνικών «πρωταθλητών» και έχει αναπτύξει ένα σύστημα ιχνηλάτησης για να παρακολουθεί κάθε τόνο σπάνιων γαιών.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζεται να εγκαινιάσει στρατηγικό απόθεμα κρίσιμων ορυκτών, με αρχικό κεφάλαιο 12 δισ. δολαρίων, σε μια προσπάθεια να θωρακίσει τους κατασκευαστές από διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, αλλά και να μειώσει δραστικά την εξάρτησή τους από τις κινεζικές σπάνιες γαίες και άλλα κρίσιμα ορυκτά.
Το εγχείρημα -με την ονομασία Project Vault- θα συνδυάσει 1,67 δισ. δολάρια ιδιωτικών κεφαλαίων με δάνειο 10 δισ. δολαρίων από την Αμερικανική Τράπεζα Εξαγωγών-Εισαγωγών, με στόχο την προμήθεια και αποθήκευση ορυκτών για αυτοκινητοβιομηχανίες, τεχνολογικές εταιρείες και άλλους κατασκευαστές.
Η προσπάθεια θυμίζει το υφιστάμενο στρατηγικό απόθεμα πετρελαίου της χώρας. Όμως, αντί για αργό πετρέλαιο, θα επικεντρώνεται σε ορυκτά -όπως το γάλλιο και το κοβάλτιο- που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα, όπως iPhone, μπαταρίες και κινητήρες αεροσκαφών. Το απόθεμα αναμένεται να περιλαμβάνει τόσο σπάνιες γαίες όσο και κρίσιμα ορυκτά, καθώς και άλλα στρατηγικά σημαντικά στοιχεία με έντονη μεταβλητότητα τιμών.
Πρόκειται για μια σημαντική δέσμευση συσσώρευσης ορυκτών που θεωρούνται κρίσιμα για τη βαριά βιομηχανία -συμπεριλαμβανομένων των κλάδων αυτοκινήτου, αεροδιαστημικής και ενέργειας- και υπογραμμίζει την προσπάθεια του Τραμπ να αποδεσμεύσει τις αμερικανικές αλυσίδες εφοδιασμού από την Κίνα. Στο έργο συμμετέχουν ήδη περισσότερες από 12 εταιρείες, μεταξύ των οποίων οι General Motors, Stellantis, Boeing, Corning, GE Vernova και η Google της Alphabet. Τρεις οίκοι εμπορίας εμπορευμάτων -Hartree Partners, Traxys North America και Mercuria Energy Group- έχουν αναλάβει τις αγορές πρώτων υλών για την πλήρωση του αποθέματος.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη ένα εθνικό απόθεμα κρίσιμων ορυκτών για την εξυπηρέτηση της αμυντικής βιομηχανίας, αλλά δεν έχουν αντίστοιχο απόθεμα για τις πολιτικές ανάγκες. Επί Τραμπ, η χώρα έχει επίσης προβεί στο σπάνιο βήμα να επενδύσει απευθείας σε εγχώριες εταιρείες ορυκτών, προκειμένου να ενισχύσει την παραγωγή και επεξεργασία σπάνιων γαιών στο εσωτερικό. Ήδη, η κυβέρνηση έχει συνάψει συμφωνίες συνεργασίας με την Αυστραλία, την Ιαπωνία, τη Μαλαισία και άλλες χώρες, ενώ θα πιέσει ακόμη περισσότερα κράτη να ακολουθήσουν, κατά τη διάρκεια συνόδου δεκάδων χωρών που θα πραγματοποιηθεί στην Ουάσιγκτον αύριο Τετάρτη.
Σύμφωνα με το σχήμα, οι εταιρείες που αναλαμβάνουν αρχική δέσμευση να αγοράσουν υλικά σε καθορισμένη τιμή αποθέματος σε μεταγενέστερο χρόνο -και να καταβάλουν ορισμένα προκαταβολικά τέλη- θα μπορούν να υποβάλουν στο Project Vault λίστα με τα υλικά που προτιμούν. Το έργο θα προμηθεύεται και θα αποθηκεύει τα υλικά, ενώ οι κατασκευαστές θα χρεώνονται κόστος διακράτησης για τα έξοδα που σχετίζονται με τους τόκους του δανείου και τη φύλαξη των στοιχείων. Οι κατασκευαστές θα μπορούν να αντλούν υλικά από το απόθεμά τους, υπό την προϋπόθεση ότι θα το αναπληρώνουν. Σε περίπτωση μεγάλης διαταραχής της προσφοράς, θα έχουν πρόσβαση σε ολόκληρο το απόθεμα, ανέφεραν οι αξιωματούχοι. Κομβικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι ότι οι κατασκευαστές που δεσμεύονται να αγοράσουν συγκεκριμένη ποσότητα υλικών σε προκαθορισμένη τιμή, δεσμεύονται επίσης να επαναγοράσουν την ίδια ποσότητα στο μέλλον στην ίδια τιμή. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι αυτό λειτουργεί ως μηχανισμός σταθεροποίησης, συμβάλλοντας στον περιορισμό της μεταβλητότητας.
Μετά την είδηση για τη δημιουργία στρατηγικού αποθέματος σε κρίσιμα ορυκτά, οι μετοχές εταιρειών εξόρυξης σπάνιων γαιών που είναι εισηγμένες στις ΗΠΑ σημείωσαν άνοδο. Η MP Materials, διαχειρίστρια του μεταλλείου Mountain Pass στην Καλιφόρνια, κατέγραψε ενδοσυνεδριακά χθες άνοδο 6%, ενώ οι USA Rare Earth και Critical Metals ενισχύθηκαν κατά 13% και 12% αντίστοιχα, καθώς οι επενδυτές εκτίμησαν ότι η πρωτοβουλία θα μπορούσε να επιταχύνει την εγχώρια ζήτηση και να ενισχύσει τη χρηματοδότηση του κλάδου με κρατική στήριξη.
Η πρωτοβουλία της Ε.Ε.
Στα τέλη του 2025, η Ε.Ε. παρουσίασε την πρωτοβουλία REsourceEU, με σκοπό την ανεξαρτησία σε κρίσιμες πρώτες ύλες, καταδεικνύοντας πώς η ανεξαρτησία της Ευρώπης στις σπάνιες γαίες έχει καταστεί κεντρικής σημασίας για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, διαθέτει 3 δισ. ευρώ στους τομείς της εξόρυξης, της επεξεργασίας και της ανακύκλωσης, ενώ στόχος είναι να συντονίσει τις επενδυτικές ροές μεταξύ των κρατών-μελών και να θεσπίσει μηχανισμούς κοινής προμήθειας, που έχουν σχεδιαστεί για την αξιοποίηση της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος στις διεθνείς αγορές.
Αυτή η αρχιτεκτονική της Ε.Ε. για την ανεξαρτησία σε κρίσιμα υλικά στηρίζεται στον Νόμο περί Κρίσιμων Πρώτων Υλών, ο οποίος θεσπίζει τρία υποχρεωτικά σημεία αναφοράς που τα κράτη-μέλη πρέπει να επιτύχουν έως το 2030: 10% εγχώρια ικανότητα εξόρυξης, 40% ανάπτυξη υποδομών επεξεργασίας και 25% ποσοστό ανακύκλωσης για κρίσιμα στοιχεία απαραίτητα για τη βιομηχανική παραγωγή.
Η Γερμανία ηγείται των επενδυτικών δεσμεύσεων των κρατών-μελών, με 1 δισ. ευρώ να διατίθεται κατά την περίοδο 2024-2028 για την ανάπτυξη εγχώριας δυναμικότητας σε υποδομές εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. Οι επενδυτικές απαιτήσεις σε ολόκληρη την Ε.Ε. φτάνουν τα 25-50 δισ. ευρώ κατά την επόμενη δεκαετία.
(από την εφημερίδα "ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ")